Հովհաննես Ծործորեցի
Եւ երբ երեկոյ եղաւ, տասներկու աշակերտների հետ սեղան էր նստել:
Երբ երեկոյացավ, տասներկու աշակերտների հետ [սեղան] նստեց:
Այն պատճառով երեկոյան սեղան նստեց, որ այդ ժամին էին Զատիկի [գառն] ուտում, ինչպես ասում է [նաև] Ղուկասը. «Երբ երեկոյացավ, [սեղան] նստեց» (Ղուկ. 22։14)` արևամուտը նկատի ունենալով: Իսկ միայն տասներկուսի և ոչ յոթանասունի կամ այլ հետևորդների հետ [սեղան նստելը] ցույց է տալիս, որ նրանք դեռևս անկարող էին այդ բարձրագույն խորհուրդն [ընկալելու], Մարմնի և Արյան մասին եմ խոսում. ուստի այդ անգամ [Տերը] թողեց նրանց և ուսուցանեց ավելի կատարյալներին, ովքեր կարող էին հասկանալ այդ իրողությունների դիտավորությունը: [Ավետարանիչը] ցույց է տալիս նաև, որ Հուդան էլ էր նրանց հետ: Զարմանալ կարելի է վերջինիս անմտության վրա, ինչպես նաև Հիսուսի խնամքի, թե ինչպե՛ս էր նրա հանդեպ գութ տածում, որ անգամ սեղանակից դարձրեց, ինչից [Հուդան] եթե անգամ գազան լիներ, պիտի զգաստանար, քանի որ Խորհրդին հաղորդվեց: Եվ հենց նույն տեղում` սեղանի մոտ, հանդիմանվեց, բայց չզղջաց: Նաև երեկոյացած դարաշրջանում 1458 Քրիստոսն աշակերտներին հաղորդակից դարձրեց այդ խորհրդին` վերնատանը բազմելով իբրև քահանա ու թագավոր` ըստ մարգարեի. «Քահանա կլինի իր աթոռին» (Զաք. 6։13)` ոչ ըստ Ահարոնի կարգի, այլ ըստ Մելքիսեդեկի կարգի 1459, ով քահանայության հետ նաև թագավորությունն ուներ` ըստ Դավթի 1460, ինչպես և ասում է [ավետարանիչը]` «բազմել էր»: Կամ էլ [Տերը բազմել էր] իբրև արեգակ` տասներկու ժամերի թագավոր, առաքինությամբ կյանք պարգևող` հեզությամբ միախառնվելով [մարդկանց հետ]` ըստ այսմ. «Մի՞թե օրը տասներկու ժամ չունի. ով ցերեկն է քայլում, չի սայթաքում» (Հովհ. 11։9):
Մաղաքիա արք. Օրմանյան
Եւ երբ երեկոյ եղաւ, տասներկու աշակերտների հետ սեղան էր նստել:
Պետրոսն ու Հովհաննեսը բոլոր պատրաստությունները ավարտելով վերադարձան և Հիսուսին լուր տվեցին, որի շուրջը արդեն Տասներկուսը ամբողջությամբ համախմբվել էր:Երեկոյան Հիսուս յուրայիններով Ղազարոսի տնեցիներին և նույնիսկ Տիրամորը հրաժեշտի վերջին ողջույնը տալով՝ մեկնեց Բեթանիայից և հանդարտ ուղևորությամբ ու իրադրությանը պատշաճ զրույցով բարձրացավ Ձիթենյաաց լեռան գագաթը:Այնտեղից դարձյալ մի հայացք նետեց տաճարի վրա, իջավ Կեդրոնի ձորակը, առաաջացավ Սիոնի բարձունքը, մտավ քաղաք և հասավ պատրաստված ընդարձակ ու զարդարված վերնատունը: Սեղանը մեջտեղում էր դրված՝շուրջը օթոցներ, որոնց վրա սեղանակիցները պիտի ընկողմանեին՝ժամանակի ընդունված սովորության համաձայն գլուխները դեպի սեղանը և ոտքերը դեպի դուրս: Այդպիսով հավաքվեին սեղանի շուրջը: Արդեն ավարտվել էին զատիկի նախնական արարողությունները, ինչպես առաջ հրամայվել էր. «Ասպէս ուտիցէք. գօտիք ձեր ընդ մէջս, եւ կօշիկք ձեր յոտս, եւ ցուպք ձեր ի ձեռին, խութանակի ուտիցէք, զի զատիկ Սեառն է» Ելք 12:11: Հրեաները նույնիսկ Բաբելոնի գերությունից առաջ, հանդիսաավոր և տոնական ձևեր էին ավելացրել զատկական ընթրիքին, որոնք մեզ ծանոթ են թալմուդական գրվածքներից և որոնց նաև հետևում էր Հիսուսը, որոնք նաև հաստատում են ավետարաններից քաղված մանրամասնությունները:
Երբ բոլոր սեղանակիցները հավաքվում էին և զբաղեցնում իրենց տեղերը, տանտերը կամ սեղանի ավագը օրհնում էր առաջին բաժակը՝ զԱրարիչն պտղոցն ցորենո եւ գինւոյ, ապա հերթականությամբ՝ նույն բաժակից ճաշակում եին բոլոր սեղանակիցները: Ապա տաշտ, սրբիչ և կուժ էր բերվում և բոլորին ներկայացվում ու անդիսավոր կերպով կատարվում էր սրբության լվացումը: Սեղանի վրա լինում էր ամբողջական խորոված գառնուկը, բաղարջ հացեր, դառնահամ խոտեր, այլ կերակուրներ, այդ թվում ավանդական խարոսէթը՝զանազան պտուղներից քացախով և համեմունքներով եփված խյուսը: Ապա օրհնվում էր երկրորդ բաժակը և և բաժանվում խարոսեթի մեջ թաթախված դառնահամ խոտերով հանդերձ՝ իբրև ըմպելիքի համեմ: Այս դառնահամ խոտերը խորհրդանշում էին եգիպտական տառապանքները, որոնցից ազատագրվելու մասին էր պատմում սեղանի ավագը և երդվում էին Ալելուիա սաղմոսները. 112՝ «Օրհնեցե՛ք մանկունք» սաղմոսից, մինչև 117՝ «Խոստովան եղերեւք» սաղմոսը, շեշտելով մանավանդ 115 սաղմոսի «Յելանելն Իսրայէլի յԵգիպտոսէ» և «Ծով ետես եւ փախեաւ»: Այս երգերին ընկերակցում էին ուրաախության բաժակները: Սրանից հետո նախ բաղարջը, ապա գառնուկը և հետո կերակուրները բաշխվում էին և ճաշակվում՝ միշտ պասեքի առաջացման և նշանակության խոսքերը կրկնելով և Ալելուիա սաղմոսների տները երգելով: Սրանից հետո օրհնվում ու խմվում եր երրորդ բաժակը և վերջին անգամ էլ երգվում էին «Մի՛ մեզ, Տե՛ր, մի մեզ» և հաջորդ տները: Ընթրիքը վերջացնելու համար մի չորրորդ բաժակ էլ էր բաշխվում և ավարտվում էր զատկական ընթրիքը, որը նայած պարագաների և պատրաստությունների, նստածների և կարողության համեմատ խոսակցությունների հետևանքով բավական երկար էր տևում:
Այս համառոտ նկարագրությունը անհրաժեշտ էր,որպեսզի ավելի կանոնավոր կերպով կարողանանք հյուսել ավետարանիչների կողմից հիշատակված տարբեր դեպքերըև ամբողջացնել Հիսուսի վերջին ընթրիքի կարևոր ու օգտակար պատմությունը:
Այդ սեղանի մոտ միայն տասներեք հոգի գտնվելու մասին չենք կարող բացարձակ կեպով պնդել: Ավետարանն ասում է. «իբրեւ ժամ եղեւ՝ բազմեցաւ, եւ երկոտասան առաքեալքն ընդ նմա», սակայն չի ասում, թե ուրիշներ չկային: Եվ անհավանական չէ մտածել, որ այդ շքեղ վերնատան տանտերն ու տանեցիները միասին պիեի նստած լինեին: Սակայն պետք է նշել, որ ավետարանը բոլոր դեպքերում Տասներկուսից բացի որևէ մեկի ներկայությունը ընդունելուն չի նպաստում և ավանդության մեկ էլ միայն տասներեք հոգով սեղանի մոտ գտնված լինելու կարծիքը այնքան հաստատուն է, որ նույն տասներեքից մեկի՝ քսանչորս ժամ չանցած լինելը, առիթ է տվել տասներեք հոգով սեղան չնստել նախապաշարմանը:
Իսկ սեղանակիցների մասին եղած նյութերը քննելով, կարող ենք ասել, թե Հիսուսի առջևի կողմը՝ նրա մոտ նստած էր Հովհաննեսը, իսկ մյուս կողմից անմիջապես Հիսուսի մոտ Հուդան էր գտնվում, իսկ Պետրոսը Հովհաննեսի կողմն էր, մի քանի նստողներ այն կողմ: Մյուսների մասին որոշակի տեղեկություններ չենք գտնում:
Այս ընդհանուր բացատրությունները տալուց հետո, անցնենք այս վերջին, նշանավոր և խորհրդավոր ընթրիքի մանրամասնությունները բացատրելուն:
Հաղորդում կայքում սխալի վերաբերյալ
Տվյալ հատվածում առկա է սխալ: