ՍՈՒՐԲ ՄԱՐՏԻՐՈՍՆԵՐ ՎԱՂԵՐԻՈՍԻ, ԿԱՆԴԻՏՈՍԻ, ԱԿԻՒՂԱՍԻ ԵՒ ՄԻՒՍ ԵՒԳԻՆԷՈՍԻ ՎԿԱՅԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

 Ճգնաւորք Քրիստոսի՝ հեղմամբ արեան

ձերոյ զկռապաշտութիւն բարձիք յաշխարհէ.

եւ ի ճանապարհս արդարութեան

դարձուցիք զմոլորեալս:

Ճշմարտութեան քարոզք եւ լուսաւորիչք տիեզերաց.

էք պարծանք եկեղեցւոյ. եւ յոյս հաւատացելոց:

Համբերութեամբ ձերով ընկալայք ի Քրիստոսէ զպսակս ա­նա­պականս.

եւ դասաւորեցայք ի յերկինս ընդ

անմարմնոցն դասս:

(Շարակնոց)

 

Այս փա­ռա­ւո­րեալ վկա­ներն ու Տ­րա­պի­զո­նի պար­ծանք սուրբ մար­տի­րոս­ներն ապ­րում էին Մաք­սի­միո­սի եւ Լի­կիա­նո­սի իշ­խա­նու­թեան տա­րի­նե­րին: Լի­կիա­նո­սի յա­րու­ցած մեծ հա­լա­ծանք­նե­րի հրդե­հը, ո­րից նա­հա­տա­կո­ւե­ցին Սե­բաս­տիա­յի քա­ռա­սուն սուրբ մա­նուկ­նե­րը, ար­քու­նի կու­սա­կալ­նե­րի մի­ջո­ցով հա­սաւ նաեւ Տ­րա­պի­զոն քա­ղա­քի ան­գութ Լիւ­սիաս դա­տա­ւո­րին, որն ա­րե­ւե­լեան կող­մե­րում դքսու­թեան աս­տի­ճան ու­նէր ու շա­տե­րին էր նա­հա­տա­կել Կի­լի­կիա­յի եւ Փոքր Հայ­քի կող­մե­րում: Ու երբ այդ ա­նօ­րէ­նը ձեռ­նար­կեց այս­տեղ եւս չար­չա­րել քրիս­տո­նեա­նե­րին, նախ սկսեց ո­րո­նել տալ նրան­ցից գլխա­ւոր­նե­րին: Շատ չան­ցած նրան տե­ղե­կաց­րին, որ կան քրիս­տո­նեայ ե­րեք նշա­նա­ւոր ան­ձինք, ո­րոնց ա­նուն­ներն են Վա­ղե­րիա­նոս (կամ Վա­ղե­րիոս), Կան­դի­տոս եւ Ա­կիւ­ղաս, ու ծած­կո­ւած բնակ­ւում են Տրա­պի­զո­նի լեռ­նե­րի թաքս­տոց­նե­րում: Ան­մի­ջա­պէս այն­տեղ ա­ռա­քեց զօ­րա­կան­ներ, ո­րոնք, բռնե­լով սուր­բե­րին, տա­րան բռնա­ւո­րի մօտ:

 

Դա­տա­ւո­րը փոր­ձեց սաս­տիկ սպառ­նա­լիք­նե­րով նրանց դարձ­նել կուռ­քե­րի պաշ­տա­մուն­քին, սա­կայն սուր­բե­րը հա­մար­ձա­կու­թեամբ խոս­տո­վա­նե­ցին Ք­րիս­տոս Աստ­ծուն եւ ար­հա­մար­հե­ցին հե­թա­նո­սնե­րի կուռ­քե­րը. «­Պատ­րա՛ստ ենք,-  ասա­ցին,- ա­մէն տե­սակ տան­ջանք­նե­րի ու մա­հո­ւան, քան թէ ու­րա­նանք մեր սուրբ հա­ւա­տը»: Դա­տա­ւո­րը, լսե­լով նրանց հա­մար­ձակ դա­ւա­նու­թիւ­նը, ո­րո­շեց պէս-պէս փոր­ձու­թիւն­նե­րով ընկ­ճել նրանց եւ սա­սա­նել նրանց հաս­տա­տա­կա­մու­թիւ­նը, ո­րի հա­մար նրանց աք­սո­րել տո­ւեց Պի­դուս կո­չո­ւող ան­ձուկ բեր­դը, որ­պէս­զի այն­տեղ քաղ­ցի ու ծա­րա­ւի մատ­նո­ւե­լով՝ զգաս­տա­նան եւ հնա­զան­դո­ւեն ինք­նա­կա­լի կամ­քին: Իսկ սուր­բե­րը խնդու­թեամբ յանձն ա­ռան Ք­րիս­տո­սի ա­նո­ւան հա­մար դժնդակ տա­րա­գրու­թիւնն ու բո­լոր նե­ղու­թիւն­նե­րը եւ մեծ ու­րա­խու­թեամբ մնա­ցին այդ աք­սո­րա­վայ­րում:

 

Շատ օ­րեր անց, երբ Լիւ­սիա­սը լսեց, որ նրանք գո­հու­թեամբ են մնում աք­սո­րա­վայ­րի բեր­դում, հրա­մա­յեց նրանց բե­րել Տ­րա­պի­զոն ու կանգ­նեց­նել ա­տեա­նի առ­ջեւ: Դա­տա­ւո­րը փոր­ձեց նրանց հրա­պու­րել ո­ղո­քիչ խօս­քե­րով. «­Մին­չեւ ե՞րբ պի­տի անմ­տու­թեամբ յա­մա­ռէք,- ա­սաց,- եւ ձեր խստա­սրտու­թեան պատ­ճա­ռով ի­զուր տան­ջանք­ներ կրէք: Ե­կէք երկր­պա­գե­ցէ՛ք ան­մահ կուռ­քե­րին ու մե­ծա­մեծ պար­գեւ­ներ կ­’ըն­դու­նէք ինձ­նից եւ թա­գա­ւո­րից»: Սա­կայն ե­րա­նե­լի վկա­նե­րը մի հո­գով ար­հա­մար­հե­ցին նրա հրա­պու­րիչ խոս­տում­նե­րը, ա­նար­գե­ցին կռա­պաշտ­նե­րի սուտ պաշ­տա­մունք­ներն ու յան­դի­մա­նե­ցին դա­տա­ւո­րին իր անմ­տու­թեան հա­մար:

 

Այն­ժամ սրտմտե­լով` ­Լիւ­սիա­սը հրա­մա­յեց կա­պել նրանց եւ անխ­նայ հա­րո­ւա­ծել ար­ջա­ռաջ­լե­րով: ­Դա­ժան հա­րո­ւած­նե­րից սուր­բե­րի ողջ մար­մին­նե­րը պա­տա­ռո­տո­ւե­ցին: Իսկ դա­տա­ւո­րը, տես­նե­լով նրանց անմ­ռունչ համ­բե­րու­թիւ­նը, ո­րո­շեց ա­ռա­ւել սաստ­կաց­նել տան­ջանք­նե­րը: Ն­րա հրա­մա­նով կա­խե­ցին նրանց ու եր­կա­թէ քե­րիչ­նե­րով մին­չեւ ոս­կոր­նե­րը քե­րե­ցին մար­մին­նե­րը: Սուր­բե­րից հե­ղո­ւած ա­րիւ­նը ներ­կում էր գե­տի­նը, սա­կայն նրանք ի­րենց տան­ջանք­նե­րի մեջ ու­րա­խու­թեամբ գո­հա­նում էին Աստ­ծուց: Ա­պա ա­նո­ղոր­մը, չյա­գե­նա­լով այս­քա­նով, հրա­մա­յեց նրանց քե­րո­ւած մար­մին­ներն օ­ծել ճար­պով եւ բո­ցա­կի­զել հրով: Այն­ժամ հրաշք կա­տա­րո­ւեց. ա­տեա­նի սպա­սա­ւոր­նե­րը, ո­րոնք գա­զա­նա­բար ի­րա­գոր­ծում էին բռ­­նա­ւո­րի հրա­ման­նե­րը, չա­րա­չար պա­տու­հա­սո­ւե­լով Աստ­ծուց, դո­ղա­լով ըն­կան ի­րենց երես­նե­րի վրայ ու այ­սա­հար­նե­րի պէս սկսե­ցին իրենք ի­րենց դա­ժա­նօ­րէն այն­քան հա­րո­ւա­ծել, որ տես­նող­ներն ա­հա­բե­կո­ւե­ցին: Եւ ան­գամ ին­քը՝ դա­տա­ւորն էլ, զար­հու­րե­լով ու փշա­քա­ղո­ւե­լով կա­տա­րո­ւա­ծից, հրա­մա­յեց դա­դա­րեց­նել սուր­բե­րի տան­ջանք­նե­րը եւ նրանց բանտ տա­նել:

 

Այդ օ­րե­րին դա­տա­ւո­րի խու­զար­կու­նե­րը գտան նաեւ այդ սուր­բե­րին գոր­ծա­կից Եւ­գի­նէո­սին, ո­րին փնտրում էին եր­կար ժա­մա­նակ: Արդ, երբ սա եւս կանգ­նեց ­Լիւ­սիա­սի առ­ջեւ, հա­մար­ձա­կօ­րէն խոս­տո­վա­նեց Ք­րիս­տո­սի սուրբ հա­ւա­տի իր դա­ւա­նու­թիւ­նը ու հեր­քեց կոյր, խուլ եւ համր կուռ­քե­րին: ­Բար­կա­ցած բռնա­ւո­րը չա­րա­չար կեր­պով գա­նա­հա­րել տո­ւեց նրան, եւ ա­պա տա­րան կռա­տուն, որ­պէս­զի այն­տեղ նրան երկր­պա­գել տան կուռ­քե­րին: Իսկ ե­րա­նե­լի Եւ­գի­նէո­սը, դա­ռը հո­գոց հա­նե­լով հե­թա­նոս­նե­րի կու­րու­թեան հա­մար, հե­ծե­ծանք­նե­րով ա­ղօ­թեց Աստ­ծուն, որ­պէս­զի նա ա­նաս­տո­ւած­նե­րին ցոյց տայ Իր հզօր Բա­զու­կը: ­Նոյն պա­հին սոս­կա­լի դղդրիւն ե­ղաւ, կոր­ծա­նո­ւե­ցին բո­լոր բա­գին­նե­րը, ման­րա­ցան ու փո­շի դար­ձան: Այն­ժամ մո­լեգ­նած ­Լիւ­սիա­սը, մռնչա­լով ա­ռիւ­ծի պէս, հար­ձա­կո­ւեց սուր­բի վրայ եւ գո­չեց. «Որ­տե­ղի՞ց գտաք այս կա­խար­դին, ո­րը կոր­ծա­նեց մեր աս­տո­ւած­նե­րին»: Ա­պա ո­րո­շեց ա­ռա­ւել սաս­տիկ տան­ջանք­նե­րի են­թար­կել. նրա հրա­մա­նով կա­պե­ցին նրան չո­ւան­նե­րով ու այն­քան ժա­մա­նակ սաս­տիկ հա­րո­ւա­ծե­ցին հաստ գա­ւա­զան­նե­րով, մին­չեւ որ փշրո­ւե­ցին բո­լոր ոս­կոր­նե­րը: ­Սա­կայն տես­նե­լով, որ սուր­բը բնաւ չի բա­ցում իր բե­րա­նը, ա­սես թէ չի էլ զգում ան­տա­նե­լի ցա­ւե­րը, հրա­մա­յեց քե­րել նրա կո­ղե­րը եւ ջա­հե­րով այ­րել քե­րո­ւած տե­ղե­րը: Ա­պա աղ ու քա­ցախ լցրին մարմ­նի վրայ եւ շփե­ցին այ­րո­ւած վէր­քե­րը: Աս­տո­ւա­ծա­յին շնորհ­նե­րի զօ­րու­թեամբ սուրբն այս ա­մէն տան­ջանք­նե­րը կրում էր զո­ւար­թու­թեամբ, ո­րի վրայ մե­ծա­պէս զար­մա­ցել էր ա­նօ­րէն դա­տա­ւո­րը ու մո­լո­րո­ւած լի­նե­լով՝ մոգ էր կար­ծում Ք­րիս­տո­սի ծա­ռա­յին եւ ե­ղա­ծը կա­խար­դու­թիւն հա­մա­րում:

 

Ա­պա Եւ­գի­նէո­սին եւս նե­տեց բանտ՝ նախ­կին ե­րեք սուրբ վկա­նե­րի մօտ ու ո­րո­շեց մի քա­նի օր անց չորս սուր­բե­րին հրոյ ճա­րակ դարձ­նել: Հ­րա­մա­յեց սաստ­կա­պէս հնոց բոր­բո­քել եւ նրանց նե­տել բոր­բո­քո­ւած հրի մէջ: ­Չորս սուր­բե­րը՝ ­Վա­ղե­րիո­սը, ­Կան­դի­տո­սը, Ա­կիւ­ղասն ու Եւ­գի­նէո­սը, մի հո­գի դար­ձած, ա­ղօ­թե­ցին Աստ­ծուն եւ ե­րեք մա­նուկ­նե­րի նմա­նու­թեամբ անվ­նաս պա­հո­ւե­ցին հնո­ցի մէջ: ­Սա տես­նե­լով՝ բա­զում հե­թա­նոս­ներ սկսե­ցին ա­ղա­ղա­կել. «­Մե՜ծ է քրիս­տո­նեա­նե­րի Աստ-ո­ւա­ծը...» եւ ըն­դու­նե­ցին ճշմա­րիտ հա­ւա­տը: ­Լիւ­սիա­սը, տե­ղե­կա­նա­լով այս մա­սին, ցնո­րո­ւեց ու չէր ի­մա­նում, թէ այ­լեւս նրանց հետ ինչ­պէս վա­րո­ւի: Հ­րա­մա­յեց շտապ նրանց դուրս բե­րել հնո­ցից եւ ան­մի­ջա­պէս վերջ տալ սրով: Այդ­պէս գլ­­խա­տո­ւե­լով` ե­րա­նե­լի սուր­բե­րը նա­հա­տա­կո­ւե­ցին ի Ք­րիս­տոս ու երկ­նա­ւոր ­Հան­դի­սադ­րից ըն­դու­նե­ցին վկա­յու­թեան ան­թա­ռամ պսակ­նե­րը: Եւ թող մենք եւս բո­լոր սուր­բե­րի բա­րե­խօ­սու­թեամբ ար­ժա­նի լի­նենք պսա­կա­կից լի­նե­լու նրանց՝ կա­մա­ւոր նա­հա­տա­կու­թեամբ մրցե­լով ընդ­դէմ մարմ­նի, աշ­խար­հի ու սա­տա­նա­յի եւ ա­մէն օր մեռ­նել մեր ­Տի­րոջ ու Փրկ­չի հա­մար, Ում վա­յել է փառք եւ պա­տիւ յա­ւի­տեանս յա­ւի­տե­նից. ա­մէն: