ՀԵՓԹԱԵԻ ԴՍՏԵՐ, ԵՎ ՀՈՐ ԿՈՂՄԻՑ (ՆՐԱ) ՊԱՏԱՐԱԳՎԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

Աստ­ծուն, որ չի ու­տում զվա­րակ­նե­րի մի­սը և ­չի ըմ­պում նո­խազ­նե­րի ար­յու­նը, ինչ­պե՞ս կա­րող է մար­դու ար­յու­նը հա­ճե­լի լի­նել, ին­չը և ­մար­դու բնութ­յու­նը հանձն չի առ­նում առանց Գ­րոց հրա­մա­նի, և ­թող մտքում իսկ այդ­պի­սի խոր­հուրդ չլի­նի:

Ա­հա, ա­սում են, Աբ­րա­հա­մը (Աստ­ված) Ի­սա­հա­կին ցան­կա­ցավ, (բայց) ըն­թերց­վա­ծը քեզ այդ ի­մաս­տը չի տա­լիս. ոչ թե ա­սում է ցան­կա­ցավ, այլ փոր­ձեց նրա գե­ղե­ցիկ կամ­քը` հայտ­նի դարձ­նե­լով բո­լոր մարդ­կանց, և­ ոչ թե մար­դուն (իբրև) պա­տա­րագ ըն­դու­նեց: ­Բայց ա­սում են, ինչ­պե՞ս պա­տա­րագ­վեց Հեփ­թաեի դուստ­րը. ի­զուր չէ, որ հե­թա­նոս­ներն ար­գե­լե­ցին պոռն­կոր­դի­նե­րին ըն­ծա­յել քրմութ­յան, ո­րով­հետև հոր կող­մից ա­նա­պա­կան ծնունդ չէ, և­ ինչ­պես բա­զում խառ­նուրդ ու­նի մարմ­նի մեջ, նույն­քան շատ այ­լա­նդա­կութ­յուն` բար­քի մեջ: Հեփ­թաեն պոռն­կոր­դի էր` տա­րագր­ված ու հա­լա­ծա­կան հոր կող­մից, հա­րա­զատ եղ­բայր­նե­րից: ­Նա ամ­բողջ Իս­րա­յե­լը տա­րավ օ­տար աստ­ված­նե­րի հետ­ևից, և Ա­մո­նի որ­դի­նե­րը, ան­տեր գտնե­լով աշ­խար­հը, հին պատ­ճառ­ներն էին մեջ­տեղ բե­րում. ե­գիպ­տա­ցի­նե­րի երկ­րից դուրս գա­լով` կռվով հար­ձակ­վե­ցինք մեր աշ­խար­հի վրա և գ­րա­վե­ցինք: Արդ, ե­կել ենք դրա վրեժն առ­նե­լու: Արդ, այդ վտան­գի մեջ Իս­րա­յե­լի ծե­րա­կույ­տը դա­շին­քով գնում բե­րում է ­Հեփ­թաեին և­ իշ­խան կար­գում նրա վրա: Իսկ նա, տես­նե­լով Ա­մո­նի զոր­քե­րի բազ­մութ­յու­նը, իր մտքում զար­հու­րեց և­ ա­սաց. Իս­րա­յե­լի ­Տեր Աստ­ված, ե­թե նրանց իմ ձեռ­քը մատ­նես և (իբրև) հաղ­թող մեծ պա­տե­րազ­մից ող­ջան­դամ վե­րա­դառ­նամ` ով իմ տնից ըն­դա­ռաջ դուրս գա ինձ, ­Քեզ պա­տա­րագ կմա­տու­ցեմ: Եվ գոր­ծը հա­ջող­վեց խոս­քի (մի­ջո­ցով): Ինձ թվում է, որ այս զոհն ըն­դու­նե­լի չէ. (բայց) ա­հա ա­սում ենք. թե ինչ­պես Աստ­ված նրան հաղ­թութ­յուն շնոր­հեց, և Իս­րա­յե­լը փրկվեց Ա­մո­նի ձեռ­քի հար­ված­նե­րից:

­Մի զար­մա­ցիր Աստ­ծո այդ հրա­շա­գոր­ծութ­յան վրա. Սամ­սո­նը է­շի ծնո­տով հա­զար մարդ սպա­նեց. մի՞­թե ծնո­տին պետք է վե­րագ­րենք հաղ­թութ­յու­նը և ­կամ մա­ճի փայ­տով յոթ հար­յու­րին սատ­կեց­րեց. ո՛չ այն ծնո­տին և­ ո՛չ այն փայ­տին (պետք է վե­րագ­րենք) և­ ինչ­պես այդ եր­կու­սին` այդ­պես էլ Հեփ­թաեի դստե­րը:

­Դարձ­յալ պատ­մութ­յան մեջ խառ­նի­խուռն է (այս զրույ­ցը): Ա­սում է` ով էլ որ դուրս գա նրա դուստ­րե­րից: Եվ դրա­նից հետո ա­սում է, թե միա­ծին էր: Ինձ թվում է, որ այս պատ­մութ­յու­նը հաս­տա­տուն կարգ չու­նի. ոչ թե` իմ դուստ­րե­րից ով առա­ջի­նը գա ինձ ըն­դա­ռաջ, այլ` ինչ էլ որ դուրս գա իմ տնից: ­Մեծ ու փոքր տան մեջ կան սուրբ և­ ան­սուրբ կեն­դա­նի­ներ. թե՛ ուղ­տեր, թե՛ է­շեր, կամ ե­թե միայն շուն ըն­դա­ռաջ դուրս գար մի՞թե զո­հա­բեր­վե­լիք էին. ո՛չ ն­­րանք և­ ո՛չ­ էլ այս. այլ սխալ խոս­քեր ար­տա­բեր­վե­ցին տագ­նա­պի ժա­մին: ­Հա­մա­րեց, թե դստերն է ուխ­տում. (բայց) երբ նա ըն­դա­ռաջ դուրս ե­կավ ին­չու՞ վա­յեց, ին­չու՞ պատ­ռեց պատ­մու­ճա­նը` ին­չու՞ ա­սաց` սա խո­չըն­դոտ է և թ­յու­րա­տե­սութ­յուն: Ե­թե հաղ­թա­նա­կը ուխ­տով ե­ղավ` հարկ է գո­հա­նալ և­ ոչ զղջալ: Ս­րա վրա ող­բա­լով ա­սաց. «­­Վա՜յ­ ինձ, դուստր իմ, ընկ­ճե­լով ընկ­ճե­ցիր ինձ, ո­րով­հետև ես իմ բե­րա­նը բա­ցե­ցի` ուխ­տե­լով զո­հել քեզ: Եվ արդ, չեմ կա­րող դրժել (ուխտս)»: Ինչ­պես մեզ հայտ­նի է, Աբ­րա­համն այս բա­նը չա­սաց: Աղ­ջի­կը բա­ցեց իր բե­րա­նը և­ ա­սաց. «Ինձ լսիր, հայր իմ, ե­թե Աստ­ված ինձ­նով է հաղ­թութ­յուն շնոր­հել Իս­րա­յե­լին և փր­կել ա­մո­նա­ցի­նե­րի ձեռ­քից` ինչ խոսք որ դուրս է ե­կել քո բե­րա­նից, հա­մար­ձակ կա­տա­րիր»:

­Բայց մեզ հարկ է ի­մա­նալ, թե ինչ ա­սաց աղ­ջի­կը. «­­Մի բան եմ խնդրում քեզ­նից, հայր իմ, մի՛ ար­գե­լիր ինձ, թող գնամ եր­կու ա­միս լամ իմ կու­սութ­յան վրա, (բայց) ոչ թե գյու­ղե­րում, քա­ղաք­նե­րում, այլ` լեռ­նե­րում» (­­Դատ. ԺԱ 35): Եվ հայրն իս­կույն հա­մա­ձայ­նում ու ա­սում է. «Գ­նա, դուստր իմ»: Աղջ­կա այդ­պի­սի խնդրան­քը թող քեզ դա­տար­կա­բա­նութ­յուն չթվա. սա ա­վե­լի լավ է, քան զո­հա­բե­րվե­լու հանձ­նա­ռութ­յու­նը: Խնդ­րեց լեռ­նե­րում կո­ծել և­ ոչ քա­ղաք­նե­րում, որ­պես­զի ա­նօ­րեն մարդ­կանց կող­մից աղ­ջի­կը չհափշ­տակ­վի և­ ա­ռա­քի­նի քա­ջութ­յան հետ ա­րատ չխառն­վի: Իսկ եր­կու ա­միս ցան­կա­նա­լը նրա մեծ ի­մաս­տութ­յան նշա­նակն է: Երբ հի­վան­դը եր­կար ժա­մա­նակ է տա­ռա­պում, հա­րա­զատ­նե­րի գու­թը (նրա հան­դեպ) նվա­զում է, և ն­րանք (սկսում են) փու­թով մտա­հոգ­վել վշտաց­յալ (հի­վան­դին) աշ­խար­հից ճա­նա­պար­հե­լու մա­սին:

Ե­կավ հա­սավ զո­հա­բեր­վե­լու ժա­մա­նա­կը: Այն­տեղ հա­վաք­վեց բո­վան­դակ Իս­րա­յե­լը ­Դա­նից մինչև ­Բեր­սաե­բեե` տես­նե­լու սրով մար­դաս­պան դար­ձած հո­րը: Եր­կու ա­միս լաց ե­ղան լե­ռան վրա, նրա գույ­ժի ձայ­նը հնչեց ամ­բողջ երկ­րով մեկ և ­հա­վա­քեց ու բե­րեց մարդ­կանց բազ­մութ­յուն, ո­րով­հետև բո­լո­րը կար­ծե­ցին, թե նոր օ­րենք է դրվում ոչ թե մարդ­կանց կող­մից, այլ` Աստ­ծու: ­Վեր­ջին ողբն ա­վե­լի սաստ­կա­ցավ, քան առա­ջին եր­կու ա­միս­նե­րի­նը, ի­րենց խոր­հուրդ­նե­րի մեջ այս ու այն կողմ էին հա­ծում` հի­շե­լով Աբ­րա­հա­մին և ն­րա փոր­ձութ­յան ժա­մա­նա­կը: Տ­ղա­մարդ­կանց և ­կա­նանց ամ­բողջ բազ­մութ­յունն այս խոր­հուրդն ի­րենց մտքում ու­նե­նա­լով` կար­ծում էին, թե Աստ­ված հաս­նե­լով` այ­ցե­լութ­յուն կա­նի նրանց:

Եվ, իբրև մտքի (թյուր) կար­ծիք զո­հա­բե­րվե­լու դեմ նեղ­վե­լով տագ­նա­պում էին, և ­վե­րից վար ձայ­նի հայտ­նութ­յուն չե­ղավ, ու ­Հեփ­թաեն փու­թաց և­ իս­կույն հա­նեց սու­րը, կու­րութ­յու­նը կա­պեց նրա մտքի աչ­քը, խան­դա­ղա­տան­քի խղճից գա­լար­վեց ա­ղի­քը, ու թե­պետ սիր­տը բե­րանն էր հա­սել` սրով հար­վա­ծեց դստեր կո­կոր­դին և կտ­րեց: Ար­յան հե­ղու­մի ձայ­նից, կո­կոր­դի խռնչյու­նից և­ ամ­բողջ մարմ­նի ցնցու­մից մարդ­կանց բո­վան­դակ բազ­մութ­յու­նը միա­ձայն ճչաց` կար­ծես եր­կինքն ու եր­կի­րը լաց ե­ղան միա­մոր (դստեր) մա­հը, որ ա­նըն­դու­նե­լի ող­ջա­կեզ էր այն ա­նօ­րեն սե­ղա­նի հա­մար:

Եվ ոչ մե­կը թող տգի­տութ­յամբ չկար­ծի, թե Աստ­ծո հրա­մա­նով է այս պա­տա­րա­գը: Իսկ ե­թե ­Պո­ղո­սի թղթով ես հան­դի­մա­նում ինձ ­Հեփ­թաեին հի­շե­լու հա­մար` այս­տեղ չէր լի­նի Մով­սե­սի մար­գա­րեութ­յունն ըստ կար­գի. ինչ­պես նա աշ­խար­հի գո­յա­վո­րումն է Աստ­ծուց (սկսում), այն­պես էլ սա` հա­վա­տից: ­Հա­մա­ձայն այս օ­րի­նա­կի և ­Ղու­կաս ա­վե­տա­րա­նա­գի­րը Տի­րոջ մարմ­նա­վո­րութ­յու­նը սկսում է ­Հով­սե­փից, գնում հաս­նում մինչև Ա­դամ և Աստ­ված` չարն ու բա­րին ներ­փա­կե­լով` կար­գով ա­սում է նա­հա­պետ­նե­րի ա­նուն­նե­րը, որ­պես­զի աստ­վա­ծա­ծա­նոթ լի­նե­լն­ ի­մա­նաս, ոչ թե մարդ­կանց ընտ­րութ­յամբ (լի­նե­լը): ­Նույն այդ մտքով է ա­ռաջ­նորդ­վում նաև ­Պո­ղո­սը` սկիզ­բը դնե­լով վե­րից ու իջ­նե­լով վար` Աստ­ծուց (գա­լով) արա­րած­ներ. Ա­բե­լից ա­նց­­նում Ե­նովք, ­Նոյ, Աբ­րա­համ, Ի­սա­հակ, ­Հա­կոբ և ն­րանց բո­վան­դակ ծննդա­բա­նութ­յա­նը: Այդ նույն շար­քի մեջ հի­շում է նաև ­Գե­դեո­նին, (Հ­)եփ­թաեին, ­Սամ­սո­նին` ցույց տա­լով Աստ­ծու այ­ցե­լութ­յու­նը նրանց ոչ թե, ­Պո­ղո­սի հա­յաց­քով, մարդ­կանց լա­վութ­յուն ա­նե­լու, այլ Աստ­ծու մար­դա­սի­րութ­յու­նը (ցույց տա­լու հա­մար), որ չա­րութ­յուն­ից դեպ բա­րութ­յուն տա­րավ (նրանց). ­Հեփ­թաեին` ա­վա­զա­կութ­յու­նից, Սամ­սո­նին` ամ­լութ­յու­նից: ­Բայց քա­նի որ նրանց պա­տե­րազմ­նե­րի հաղ­թա­նա­կը Աստ­ծով էր, ­Պո­ղո­սը բա­վա­կան հա­մա­րեց հա­վա­տաց­յալ­նե­րի կարգն անց­կաց­նել նրանց, հա­վա­սա­րա­պես` նաև հե­թա­նոս­նե­րի բազ­մութ­յա­նը` հոր­դո­րե­լու (հա­մար և` ցույց տա­լով), թե Աստ­ված նրանց հետ էր նմա­նա­պես (տե՛ս Եբր. ԺԱ 32):