Բացատրական աստվածաշունչ, Ա. Պ. Լոպուխինի (†1904)
«Տիրոջ մարգարեական խոսքը Հադրաքի երկրի մասին. այն պիտի իջնի Դամասկոսի վրա, որովհետև Տիրոջ աչքը բոլոր մարդկանց վրա է, ինչպես նաև Իսրայելի բոլոր ցեղերի վրա, » (Սինոդական թարգ․) [1]
9−րդ գլխի առաջին համարներում մարգարեն նկարագրում է հեթանոս թագավորությունների հզորության անկումը: 1−ին համարի սկիզբը՝ «Տիրոջ մարգարեական խոսքը Հադրաքի երկրի մասին», հաջորդ համարների համար կարելի է դիտարկել որպես ընդհանուր վերնագիր, որոնցում պատկերվում է հեթանոսական թագավորությունների աղետալի վիճակը: Սակայն ի՞նչ է «Հադրաքը»: Այս արտահայտության թե՛ բառացի, թե՛ խորհրդանշական բազմաթիվ մեկնություններից ոչ մեկը չի կարելի անվիճելի համարել: Եկեղեցու հայրերից սուրբ Կյուրեղ Ալեքսանդրացին և երանելի Թեոդորիտոսը «Հադրաք»-ը հասկանում են բառացի, այսինքն՝ որպես երկրի կամ քաղաքի հատուկ անուն: Ըստ սուրբ Կյուրեղի` «Հադրաքի երկիրը դեպի արևելք ընկած մի երկրամաս է, որի հարևանությամբ գտնվում են և՛ Եմաթը․․․ և՛ Դամասկոսը» (Զաքարիայի մարգարեության մեկնություն // Ստեղծագործություններ. մաս 11, Ս. Պոսադ, 1898, էջ 114), իսկ ըստ Թեոդորիտոսի՝ «Հադրաքը արաբական քաղաք է» (էջ 99): Նորագույն մեկնիչներից Մարտին Հադրաքի գտնվելու վայրը հետևյալ կերպ է որոշում. «Հադրաք երկիրը, ըստ ասորեստանյան արձանագրությունների (Hatarika), ընկած է Լիբանանից դեպի հյուսիս, որտեղ գտնվում է նաև Եմաթը (հելլենիստական դարաշրջանում այն կոչվում էր Եպիփանիա՝ Օրոնտես գետի ափին – հ. 8, էջ 427)»:
Ըստ Շրադերի` «Հադրաք»−ը, հավանաբար, Դամասկոսի հարևանությամբ գտնվող Ասորիքի ինչ−որ շրջան է. այս հեղինակն ուշադրություն է դարձնում նաև «Հադրաք» անվան և Hatarik արտահայտության միջև եղած հնչյունային նմանությանը (Handwörterbuch des biblischen Altertums für gebildete Bibelleser / Hrsg. von Dr. E. C. A. Riehm. Bd. I. Bielefeld und Leipzig, 1864. S. 551), որի տեղադրությունը, ըստ Մարտիի, գտնվում է Լիբանանից դեպի հյուսիս: Ամենայն հավանականությամբ կարելի է ենթադրել, որ մարգարեն «Հադրաք»-ի միջոցով, ընդհանուր առմամբ, նկատի ունի Մարա−պարսկական տերությունը (Keil С.F. Op. cit. S. 593), որի իշխանության ներքո են եղել ինչպես այն ժամանակվա հեթանոսական Արևելքը, այնպես էլ ընտրյալ ժողովուրդը: Սակայն որտեղի՞ց է վերցված, և ի՞նչ է նշանակում հենց բուն անվանումը, որը վերջին դեպքում ակնհայտորեն գործածվում է ոչ բառացի իմաստով: Երանելի Հերոնիմոսն առաջարկում է մեկնության հետևյալ տարբերակը. «Այս խոսքերի (այսինքն՝ 1−ին համարի սկզբնական հատվածի) հաջորդական իմաստը հետևյալն է. Տիրոջ խոսքի կատարումը, որն ահարկու է մեղավորների և մեղմ՝ արդարների համար, քանի որ սա է նշանակում «Adrach» (Ադրախ) բառը, որը կազմված է երկու ամբողջական արտահայտություններից․ դրանցից «ad»-ը նշանակում է խիստ (ահարկու, սարսափելի), իսկ «rach»-ը` մեղմ, փափուկ»:
Այս խոսքերից հետո Հերոնիմոսը հիշատակում է այն մեկնիչներին, «որոնք «Ադրախ» բառի ներքո հասկանում են հրեա ժողովրդին, իսկ Դամասկոս անվան ներքո` (Եկեղեցի) կանչված հեթանոսներին… Տիրոջ խոսքի իրականացումը տեղի է ունենում Հադրաք երկրում, որի նկատմամբ Տերը ցուցաբերում է ինչպես Իր խստությունը, այնպես էլ Իր ողորմությունը. խստություն՝ նրանց հանդեպ, ովքեր չցանկացան հավատալ, իսկ ողորմություն՝ նրանց հանդեպ, ովքեր առաքյալների հետ միասին դարձի եկան (դեպի Եկեղեցի)» (էջ 97): Բացատրելով այս խորհրդանշական անվան նշանակությունը՝ Հ. Գրոցիուսը հետևյալ դիտողությունն է անում. «Ընդունելի է (non displicet) այն մարդկանց տեսակետը, որոնք «chadar» արտահայտությունը կիրառում են իբրև հասարակ, այլ ոչ որպես հատուկ անուն, այնպես որ ստացվում է հետևյալ իմաստը. “այն երկրի վրա, որը շրջապատում է քեզ (օ՜, Հուդա՛), այսինքն՝ Ասորիքի վրա”» (II. 633): Քեյլի աշխատության մեջ կարելի է հանդիպել նաև «Հադրաք» անվան վերաբերյալ այլ տեսակետների (Keil C.F. Op. cit. S. 591–598):
Մարգարեական գրքերում հաճախակի են հանդիպում խորհրդանշական անվանումներ կամ այնպիսի արտահայտությունների գործածության օրինակներ, որոնք միտումնավոր քողարկում են մարգարեի ակնարկը որևէ հայտնի թագավորության կամ ժողովրդի վերաբերյալ: Այսպես, Երեմիա մարգարեն, գործածելով «Աթբաշ» կոչվող հատուկ այբուբենը, (մի սյունակում գրել են եբրայերեն տառերը սովորական հերթականությամբ, իսկ մյուսում` հակառակ հերթականությամբ` սկսելով այբուբենի վերջին տառից, և առաջին սյունակի յուրաքանչյուր տառի փոխարեն գործածել երկրորդ սյունակի դրան համապատասխանող տառը), եբրայերեն «babhel»` Բաբելոն արտահայտության փոխարեն գրում է «scheschakh» (Երեմ. 25:26, 51:41, см.: Keil C.F. Biblischer Commentar über den Propheten Jeremia und die Klagelieder. Leipzig, 1872. S. 284-285): Զաքարիա մարգարեի մոտ «Բաբելոն» բառի փոխարեն մենք հանդիպում ենք «Սենաար» արտահայտության գործածությունը (Զաք. 5:11), կամ Բաբելոնը կոչվում է «հյուսիսի երկիր» (Զաք. 6:6, 8): Ընթերցի՛ր նաև 7−րդ համարի մեկնաբանությունը:
Տիրոջ ամենատես աչքը, որն ուղղված է թե՛ Իսրայելին և թե՛ ամբողջ մարդկությանը (հեթանոսներին), ամենից առաջ կանգ է առնում Դամասկոսի` Ասորեստանի գլխավոր քաղաքի վրա, և նրա վրա է իջնում Տիրոջ խոսքն իր ամբողջ ծանրությամբ: Այսպիսով, Դամասկոսն այդ խոսքի համար կարծես թե դառնում է հանգրվան կամ հարատև բնակության վայր (հմմտ. Զաք. 5:11):
--------------------------------
[1](Էջմիածին թարգ․) Տիրոջ խօսքի պատգամը Սեդրաքի երկրի մասին, նրա զոհի՝ Դամասկոսի մասին: Արդարեւ, Տէրը տեսնում է բոլոր մարդկանց եւ Իսրայէլի բոլոր ցեղերին,
(Արարատ թարգ․) Պատգամ. Տիրոջ խոսքը Հադրաքի երկրում։ Եվ Դամասկոսում է նրա հանգչելու տեղը, որովհետև Տիրոջն է ուղղված մարդկանց և Իսրայելի բոլոր ցեղերի աչքը։
(Գրաբար) Առած բանի Տեառն յերկիր Սեդրաք, եւ ի Դամասկոս զոհ նորա, զի Տէր տեսանէ զմարդիկ՝ եւ զամենայն ազգս Իսրայէլի։
Հաղորդում կայքում սխալի վերաբերյալ
Տվյալ հատվածում առկա է սխալ: