Ա․ Լոպուխին
12-17․ Մի՞թե դու հավիտենական չես Տեր՝ իմ Աստված, իմ Սուրբ: Մենք չենք մեռնի: Դու, Տե՛ր, միայն դատաստանի համար չարգելեցիր նրան, Իմ Վեմ, պատժելու համար Դու նշանակեցիր նրան: [12] Քո մաքուր աչքերը չեն կարող չարություն տեսնել, և անիրավությանը նայել Դու չես կարող, ինչո՞ւ ես Դու չարագործներին նայում և լռում, երբ ամբարիշտը կլանում է նրան, ով իրենից արդար է: Եվ թողնում ես մարդկանց ինչպես ձկանը ծովում, ինչպես սողուններին՝ որոնք կառավարիչ չունեն: Նրանց բոլորին կարթով է քաշում, Իր ուռկանով բռնում, և Իր ցանցի մեջ հավաքում, որի համար ուրախանում և ցնծում է: Դրա համար իր ուռկանին զոհ է մատուցում և իր ցանցին խունկ ծխում, քանի որ նրանցով իր բաժինը շատ է լինում և իր սնունդը ընտիր: Արդյո՞ք դրա համար իր ուռկանը պետք է դատարկի, և անընդհատ ազգերին անխնա ջարդի: (Սինոդական թարգ․)
Չնայած մարգարեի հոգու խոր հավատին՝ Տիրոջ տարօրինակ պատասխանը ստանալով (համարներ 5−11) և Աստծո դատաստանը չհասկանալով՝ մարգարեի մոտ ակամա նոր տարակուսանք է ծագում. ինչո՞ւ Աստված որոշեց պատժել հրեաներին հենց քաղդեացիների միջոցով, որոնց մեծ հանցագործությունը, առաջինների հետ համեմատած, արդեն բացահայտվում է Աստվածային առաջին պատասխանում: Ինչպե՞ս համաձայնեցնել ամբարիշտների ձեռքի կործանարար գործերը Իսրայելի Աստծուց ընտրված լինելու, սրբության, ողորմածության և Աստծո արդարադատության հետ: Այս տարակուսանքի զգացումով համակված մարգարեն ևս մեկ անգամ հավատքի համարձակությամբ հարցնում է Աստծուն, թե որն է այն սահմանը, մինչև ուր ձգվելու է ամբարիշտ հեթանոսների տիրապետությունը աստվածընտրյալ ժողովրդի վրա (12−17 համարներ), [ճիշտ այնպես], ինչպես նախկինում արդեն հարցրել էր սեփական ժողովրդի մեջ եղած բարեպաշտների վրա ամբարիշտների գերիշխանության մասին (2−4 համարներ): Աստծուն ուղղված մարգարեի նոր ու համարձակ հարցման համար հիմք է ծառայում Իսրայելի հանդեպ Տեր Աստծու ունեցած հատուկ բարերար վերաբերմունքը, որը սկիզբ է առել վաղ անցյալի Սինայական Ուխտով (Ելք 19:4−6), ինչպես նաև Աստծո և Նրա հատկությունների, հինկտակարանյան հայտնության մեջ տրված և մարգարեներին ավելի բարձր աստիճանով բնորոշ, ճշմարիտ ըմբռնումը: Աստծո ամենաբարձր և անսահման կատարյալությունը աստվածապետական հասարակության համար ծառայում են որպես Տիրոջ զորությամբ և ողորմությամբ փրկվելու ամուր գրավական և երաշխիք: Իսրայելի ճշմարիտ Աստված գոյություն ունի «վաղուց ի վեր» (եբրայերեն՝ «միկկէդէմ՝ миккэдэм», հունարեն՝ «ἀπ' ἀρχης», Վուլգաթայում՝ «a principio»), Նրա այս առանձնահատկությունը հայտնի է Իսրայելին իր գոյության առաջին իսկ պահից (Սաղմոս. 57:12), բայց դա, որպես հավիտենական Աստծու (Բ Օր. 32:27), մշտապես բնորոշ է Նրան: Նա Տեր Աստվածն է՝ ինքնագո էություն, և բոլոր խոսքերում ու գործերում Իրեն հավասար, հավատարիմ և անփոփոխ (Ելք․ 3։14, 6.2, Ա Կորն. 1:9), «բոլոր գոյերից գերազանց» (Թեոդորիտ, նույն տեղում, էջ 25): Աստվածընտրյալ ժողովրդին, ում Աստծո սարսափելի սպառնալիք է հաղորդվել, իր պատկանելության աշխույժ զգացումով և գիտակցությամբ մարգարեն Տեր Աստծուն կոչում է իր Աստվածը, իր Սուրբը։ Իհարկե, իրեն ընկալում է ոչ թե որպես առանձին անհատ (քանզի դրա դեմ անմիջապես կխոսեր հոգնակի թվով դրված հաջորդ՝ «մենք չենք մեռնի» բայը), այլ որպես մի ամբողջ ժողովրդի ներկայացուցիչ։ Նրա, որպես ուխտի ժողովրդի, անունից էլ նա կանչում է ուխտի Աստծուն: «Մի՞թե դու չես Տեր՝ իմ Աստվածը, իմ Սուրբը»։ Նաև սա է հեզության, խոնարհության և զղջման զգացումով ասվում։ «Դու չես», որ սկզբից ստեղծեցիր մեզ, և Ում ողորմությամբ մենք մինչև այժմ դիմանում ենք (Հերոնիմոս, Ամբակումի մարգարեության մեկնության երկու գրքեր... Կիև, 1898, էջ 144): Բայց մարգարեի (նրա անձի մեջ Աստծու ամբողջ ժողովրդի) հույսի հիմնական հենարանը Աստծու սրբության հատկությունն է. «Իմ Սուրբ», այսինքն՝ «Իսրայելի Սուրբ»: Այս արտահայտությունը առավել հաճախ հանդիպում է Եսայի մարգարեի մոտ (1:4, 30:11, 43:3, 14, 49:7 և այլն): Աստծո սրբությունը ոչ միայն անմատչելիություն, ամբողջ երկրայինի հանդեպ Աստծո անսահման գերազանցություն (Ա Թագ. 6։20) և Նրանով մարդկանց սարսափի ու ակնածանքի ներշնչում (Սաղմ. 98:3, 5, 9, 110:9) է նշանակում, այլ հավասարապես նաև այն, որ նրա անունը չի կարող առանց պատժի խայտառակության, պղծության ենթարկվել (Եզեկ. 39:7), և նա մեղքը չի հանդուրժում և սիրում է միայն ճշմարտությունը (Ես. 5:16): Բայց ընդհանրապես Աստծո գերագույն կատարելությունը (Ես. 6:3) ավելի հաճախ Աստծու անսահման բարությունը, սերը և ողորմությունն են (Ա Թագ. 2:2, Ես. 57:15, Ովս. 11:9, 15, Սաղմ. 21:4): Աստծո սրբությունը մահացու սարսափելի է մեղավորների համար, սակայն հավատացյալների և արդարների համար այն («Աստծո Սուրբ անունը», Սաղմ. 32:21) հույսի հիմքն է: Կյանքի հույսը Աստծուց է, ուստի այդ պատճառով էլ մարգարեն իր և իր ազգի բոլոր հավատացյալների համար (Ամբ. 2:4) վստահությամբ բացականչում է՝ «Մենք չենք մեռնի»: Քանզի չի կարող պատահել, որ մենք՝ Սուրբ և կենդանի Աստծու ժողովուրդը, ամբողջությամբ վերանանք, և թշնամիների ագահության պատճառով Աստծու՝ մեզ համար ասված խոստումները չիրականանան: «Մենք չենք մեռնի»՝ «լօ համուտ՝ ло намут» արտահայտության մեջ շատ հին ու նոր մեկնաբաններ տեսել են, այսպես կոչված, «тиккуним՝ оферим»−ի (այսինքն՝ դպիրների կողմից արված սրբագրություն) օրինակներից մեկը։ Ենթադրվում է, որ սկզբնական ընթերցումը եղել է «լօ տամուտ՝ ло тамут» (Դու չես մեռնի), և հետո միայն այս արտահայտության գայթակղիչ լինելու պատճառով փոխարինվել է այսօրվա տեքստում առկա տարբերակով (տե՛ս A. Geiger. Urschrift und Übersetzungen der Bibel und ihre Abhängigkeit von der inneren Entwicklung des Judenthums. Breslau, 1857. S. 309): Սակայն այս ենթադրությունը ոչնչով չի հաստատվում, այլ ընդհակառակը, հնագույն թարգմանությունները ակնհայտորեն ընթերցել են «նամուտ՝ намут», ուստի Յոթանասնիցում «οὐ μη ἀποθάνωμεν» է:
12−րդ համարի երկրորդ հատվածում մարգարեն զարգացնում է նույն վստահությունը դրական կողմով։ Իր ժողովրդի այլ ոգեշնչված մարդկանց նման (օրինակ, Սաղմ. 117.18; Եր. 46:28) նա համոզմունք է արտահայտում, որ քաղդեական աղետալի ստրկությունը միայն ժամանակավոր է և Իսրայելին ուղղելու նպատակ ունի, այլ ոչ թե կործանելու: Այստեղ նա այդ հույսը կապում է Աստծու անվան հետ: «Ցուր՝ цур»՝ ժայռ, ամրություն արտահայտությունը փոխաբերական իմաստով նշանակում է այն, ինչը ուղղակի արտահայտվում է Տեր Աստծու անվամբ (Բ Օր. 32:4, 37, Բ Թագ. 2:2, Սաղմ. 17:32, Ելք․ 26:4): Սկսած 13−րդ համարից՝ մարգարեն ընտրյալ ժողովրդի մասին խոսքից (համար 12) անցում է կատարում մեղավոր ազգին՝ Եհովայի զայրույթի գործիքին, և այս ճանապարհով էլ ավելի է հաստատվում երկրի ազգերին ու ցեղերին արդար Դատողին ուղղված իր համարձակ աղոթքում (Սաղմ. 65:5): Եվ ամենից առաջ, կանգ առնելով նախապես նշվածի (համար 12)՝ Աստծո հատկություններից սրբության վրա, մարգարեն [սաղմոսերգուի նման] պնդում է (Սաղմ. 5:5, 6), որ բոլոր բարոյապես անմաքուրները անարժան են Ամենասուրբ Աստծու Սուրբ տեսությանը, և այստեղից (ինչպես վերին 3 համարում) եզրակացնում է, որ Աստված չի կարող անտարբեր նայել մեղավորների կողմից հրեաների ծայրահեղ ճնշմանը, քանզի վերջիններս, իրենց ամբողջ մեղավորությամբ հանդերձ, Աստծու արդարության առաջ ավելի մաքուր են, քան իրենց ստրկացնողները: «Սա չի նշանակում, որ ճնշվածը ամբողջությամբ արդար է, այլ միայն այն, որ նա ավելի արդար է, քան իր ճնշողը» (Հերոնիմոս), «Ինչպես որ Սոդոմն ու Գոմորն են Երուսաղեմի հետ համեմատած արդար թվում (Մատթ. 11:24), և ինչպես Ավետարանի մաքսավորն է, փարիսեցու հետ համեմատած, ավելի արդար երևում (Ղուկ. 18:10−14), այնպես էլ այստեղ ճնշվողն է իսկապես մեղավոր, սակայն նա իրեն ճնշողից ավելի արդար է» (տե՛ս նույն տեղում, էջ 149): Այս մարգարեական (ամբողջ ազգի հետ միասին) տարակուսանքը բացահայտվում է նաև հետագայում՝ մինչև գլխի ավարտը (14−17 համարներ): 14−15−րդ համարներում ընդհանրապես ազգերի և մասնավորապես Իսրայելի քաղդեացիների գիշատչության դեմ ամբողջապես անպաշտպան լինելու գաղափարը արտահայտվում է փոխաբերական համեմատությամբ․ նրանց գիշատչության զոհը դարձածը համեմատվում է քաոսի մեջ ապրող և այդ պատճառով հեշտ որսվող ձկան հետ (Ամբ. 4:2): Եթե այս երկու համարներում փոխաբերական իմաստով արտահայտվում է արդեն ավելի վաղ (համար 10)՝ ուղղակիորեն, սակայն մասամբ, արտահայտված միտքը, ապա 16−րդ համարը ներկայացնում է ավելի վաղ (տե՛ս համար 11) արտահայտված քաղդեացիների ինքնաաստվածացման մասին մտքի փոխաբերական արտահայտությունը։ Քաղդեա−բաբելոնացիները փաստացի զոհ էին մատուցում պատերազմական զենքերին (ինչպես հայտնի է, օրինակ, սկյութացիների և սարմատների մասին Հերոդոտոսի ուղերձներից, Historiae. IV, 59, 62 և Կղեմես Ալեքսանդրացուց, Protrepticus. 64), սակայն պատմությանը այս մասին ոչինչ հայտնի չէ: Թեոդորիտը 16−րդ համարի բացատրության մեջ ասում է. «Ամբարտավանության կրքի մեջ ընկնելով (կատարվածի պատճառը սա է)՝ [թշնամի քաղդեացին] միայն սեփական ուժն է հարգում և նրան աստվածային պատիվ տալ է հրամայում: Սա ավելի հստակ հայտնեց մեզ աստվածայինը՝ Դանիել մարգարեն ասելով, որ Բաբելոնի թագավորը կառուցեց ոսկե կուռք և բոլոր հպատակներին ստիպեց երկրպագել նրան» (տե՛ս էջ 23): 17−րդ համարը ներկայացնում է մարգարեի նախորդ հարցերի և անհանգստությունների ամփոփումը․ «Արդյո՞ք վերջ չի լինի ազգերի կոտորածին»:
--------------------------------
[12](Էջմիածին թարգ․) Արդարեւ, դու չե՞ս մեր Տէր Աստուածը սկզբից, ուրեմն չենք մեռնի. Տէ՛ր, նրան դատաստանի ենթարկեցիր եւ ստեղծեցիր ինձ, որ յանդիմանեմ նրա խաղը:
(Արարատ թարգ․) Ահա դու հավիտենականությունից ես, ո՛վ Տեր իմ Աստված, ի՛մ Սուրբ. մենք չենք մեռնելու, ո՛վ Տեր, դու նրանց կարգել ես իբրև դատաստան. և դու, ո՛վ Վեմ, նրանց հաստատել ես իբրև հանդիմանություն։
(Գրաբար) Ոչ ապաքէն դու ես ի սկզբանէ, Տէր Աստուած մեր, եւ մի մեռցուք՝ Տէր, ի դատաստան եդիր զնա. եւ ստեղծեր զիս յանդիմանել զխաղ նորա։
Հաղորդում կայքում սխալի վերաբերյալ
Տվյալ հատվածում առկա է սխալ: