Ա․ Լոպուխին
4-7․ Եվ կերկարեմ Իմ ձեռքը Հուդայի վրա և Երուսաղեմի բոլոր բնակիչների վրա, Կվերացնեմ այստեղից Բահաղի մնացորդը, քրմերի անունը քահանաների հետ։ [4] Եվ նրանց, ովքեր տանիքների վրա երկրպագում են երկնքի զորություններին, և այն երկրպագողներին, ովքեր երդվում են Տիրոջով և երդվում են իրենց թագավորով։ Եվ նրանց, ովքեր հեռացել են Տիրոջից, չեն փնտրել Տիրոջը և չեն հարցրել Նրա մասին: Լո՛ւռ մնա Տեր Աստծո առաջ: Քանի որ մոտ է Տիրոջ օրը: Տերը արդեն պատրաստել է զոհաբերությունը, որոշել է ում կանչել: (Սինոդական թարգ․)
Աշխարհում դրսևորվող Աստծու դատող բարկության ընդհանուր մատնանշումից հետո մարգարեն մանրամասն ու հստակորեն այն միտքն է արտահայտում, որ Աստծու պատժիչ գործունեության և դատաստանի առաջին ու կարևոր առարկան Հուդան է և, առաջին հերթին, Երուսաղեմն իր բնակիչներով: «Այժմ այլաբանորեն ասվածը բացատրում և ուղղակիորեն ասում է, որ աստվածային բարկությունը կհասնի Հուդայի ցեղին և Երուսաղեմին: Ասում է, որ Իր ձեռքը տարածվելու է նրա վրա, կարծես ճանկելու, հարվածելու և ենթարկելու նրանց այն բաներով, որոնք ակնկալվում են, և կհանգեցնեն ամայացման...» (սուրբ Կյուրեղ Ալեքսանդրացի): Երուսաղեմի բնակիչները, թեև նրանք մտնում են «Հուդա» հասկացության շրջանակի մեջ, այնուամենայնիվ իրենց գերակշռող մեղքերի պատճառով առանձին կերպով են հիշատակվում: Հրեաների ազգային և պետական կյանքի նախկին կենտրոնը լինելով և իր մեջ երկրի վրա ճշմարիտ Աստծո միակ տաճարն ունենալով (այս տաճարում Եհովան խոստացավ հավիտյան մնալ և ընդունել ոչ միայն Աստծո ժողովրդի անդամների, այլ նաև օտարերկրացիների աղոթքները (Գ Թագ. 8:41, 42, 9:3, Բ Մնաց. 7:15, 16))՝ մեղավոր թագավորների իշխանության ընթացքում Երուսաղեմը ոչ միայն դադարեց աստվածապետության սկզբունքների համաձայն ճշմարիտ կրոնի և կյանքի կենտրոն լինելուց, այլ նաև ամբողջ երկրի սրբապիղծ կռապաշտության համար կենտրոն և արատավոր հող դարձավ: Այդ իսկ պատճառով մարգարեն հատկապես պատժով է սպառնում Երուսաղեմի բնակիչներին: Այնուհետև (4−6−րդ համարներում) մարգարեն մանրամասն ցույց է տալիս պատժի ձևը, որի ընթացքում բացահայտում և թվարկում է հրեաների մեղսագործությունների հիմնական տեսակները (սրանք հակառակ էին մաքուր հավատքին և պաշտամունքին) և այսպիսի «մեղքերի թվարկմամբ ապացուցում է պատժի արդարացիությունը» (Թեոդորիտ, Սոփոնիայի մարգարեության մեկնություն, մաս 5, Մ., 1857, էջ 42): Ամենից առաջ կբնաջնջվեն «Բահաղի մնացորդները», եբրայերեն՝ «շէար−խաբբաալ−шэар−хаббаал», Վուլգաթա՝ «reliquiae Baal» կամ, ըստ սլավոներեն Աստվածաշնչի, «Բահաղի անունները»: Յոթանասնիցում «ta ono mata thV Baal» է (95, 182, 240 ձեռագրերում «tîn Baalim» է, իսկ Գոլմեստի մոտ եղած 22, 36, 42, 51, 62, 147, 238 ձեռագրերում՝ «tîn Baaleim»): Ակնհայտ է, որ Յոթանասնիցը «շէար−шэар»−ի (նշանակում է «մնացորդ») փոխարեն ընթերցել է «շեմ−шем» (նշանակում է «անուն»): Այս վերջին բառը նույնպես հանդիպում է որոշ հրեական ձեռագրերում՝ Կեննիկի 96, 150, 201: Եբրայերեն տեքստի նման տատանումները, այնուհետև տարվում են քննարկվող Սոփ. 1:4 համարին զուգահեռ երկու մարգարեական տեղիններ՝ Ովս. 2:18 («շեմոտ հաբբեալիմ−шемот хаббеалим») և Զաք. 13:2 («շեմոտ հաացաբիմ−шемот−хаацабим»): Այս ամենը, ինչպես նաև Յոթանասնից տեքստի հեղինակությունը, հիմք են տալիս այստեղ Մասորեթական տեքստից ավելի նախապատվությունը տալ հունական թարգմանության ընթերցմանը, հատկապես, որ արտահայտության երկրորդ «բաալ−баал» տերմինը որոշ եբրայերեն տեքստերում ընթերցվում է հունարենի նման՝ «հաբբեալիմ−хаббеалим» (Կեննիկի համար 96 և Լուչիանի 22, 36, 51 ձեռագրեր): Այնուամենայնիվ, երկու ընթերցումների դեպքում էլ արտահայտության ստացած իմաստները միմյանցից շատ չեն տարբերվում: Աստծո պատժիչ զորությունը երկրի երեսից ջնջելու է աստվածընդդեմ Սիդոնյան Բահաղ կուռքին, որը սկզբնապես Իսրայելի թագավորություն է բերվել Աքաբի կողմից (Գ Թագ. 16:31), ապա տարածվել է նաև Հուդայում: Ոչնչացումը կլինի ամբողջական և կատարյալ․ կռապաշտության բոլոր հետքերը այնպես կոչնչացվեն, որ հիշողությունից կվերանան ինչպես Բահաղի կուռքերի անունները, այնպես էլ նրա քրմերը «հակկէմարիմ−хаккэмарим»: Այստեղ «կէմարիմ−кэмарим» հասկացության ներքո, ինչպես Դ Թագ. 23:5 համարում, ի տարբերություն «կօխանիմ−коханим»−ի (քահանաներ), պետք է հասկանալ, ըստ երևույթին, ոչ ղևտական ծագում ունեցող, ի տարբերություն «կօգանիմ−коганим»−ների, որոնք պատկանում էին Ղևիի ցեղին (Դ Թագ. 23:5 համարի մեկնաբանության մեջ․ Տալկովայա Բիբլիա, հատոր 2, էջ 569): «Հուդայի ժողովրդի պատերազմով կործանման և մինչև այնքան փոքր թվաքանակի հասցման մասին, որ գուցե այլևս չլինեն Բահաղի անունը արտասանողներ կամ կռապաշտության տաճարներում լինել կարողացողներ, նա (մարգարեն) նրբորեն ակնարկում է՝ ասելով՝ «կուռքերի և նրանց քրմերի անունները կոչնչացվեն» (Սուրբ Կյուրեղ Ալեքսանդրացի): Աստծո դատաստանը այնուհետև կհասնի տանիքներում երկնային Զորություններին երկրպագողներին» («ցէվա−հաշշամաիմ−цэва−хашшамаим», տե՛ս համար 5ա): Այստեղ, իհարկե, խոսքը հրեաներին վաղուց հայտնի (Բ Օր. 4:19), բայց միայն Աքազ և հատկապես Մանասե թագավորների ժամանակներից Հուդայում տարածված բաբելոնացիների երկնքի լուսատուների պաշտամունքի՝ սաբեիզմի մասին է։ Այն տաճարի և քրմերի հետ կապ չուներ և կատարվում էր տների տանիքների վրա: Այս պաշտամունքը հրեաների մեջ շատ խոր արմատներ է գցել և, նույնիսկ, վերապրել է Երուսաղեմի կործանումը: Այն կատարվել է Եգիպտոս փախած հրեաների կողմից (Եր. 13։13, 44:17, 18): Այս հանցավոր պաշտամունքին որպես զուգահեռ է դրվում (տե՛ս համար 5բ) հրեաների՝ միաժամանակ Եհովայով և «իրենց թագավորով» երդվելու սովորությունը (եբրայերեն՝ «բէմալկամ−бэмалкам»): «Ինչ−որ մեկով երդվել» արտահայտությունը, ըստ Հին Կտակարանի, հայտնի պաշտամունք կատարել է նշանակում (Ես. 19:18, Ամբ. 8:14, Եր. 4:3)։ Այստեղից էլ պարզ է դառնում, որ հրեական «малкам»−ը պետք է նշանակի «աստվածություն»: Լուկիանովսկի գրախոսությունների Յոթանասնիցի համար 22, 36, 51, 95, 185, 238 ձեռագրերում ընթերցվում է «Melcom կամ Moloc», 62, 86, 147 ձեռագրերում՝ «holcom», իսկ Գոլմեսի մոտ եղած համար 240-րդ ձեռագրում, ինչպես նաև Պեշիթոյում և Վուլգաթայում՝ «Melshom»: Այս ամենն այստեղ, ինչպես Գ Թագ. 11:5−7 համարներում, Ամոնական Մողոքի աստվածությունը տեսնելու հիմք է տալիս (մեկնաբանություններ Գ Թագ. 11:5−7): Այսպիսով՝ Աստծո անեծքին կենթարկվեն երկակի կրոնական գիտակցություն ունեցող մարդիկ, որոնց հավատքի և պաշտամունքի մեջ մի տեսակ սինկրետիզմ է դրսևորվում, որը Հուդայում սկիզբ է առնում Աքազի ժամանակներից (Դ Թագ. 16:3) և նույնիսկ ավելի վաղ: Վերջապես, համաձայն 6−րդ համարի, Աստծո զայրույթը և դատաստանը բորբոքում են հավատուրացները, որոնք փոխել են Եհովային իրենց սրտով, հավատքով կամ կյանքով. «Տիրոջը չփնտրողների և Նրան կառչելու համար չանհանգստացողների ներքո, ամենայն հավանականությամբ, պետք է հասկանալ վատ և ամոթալի կյանք վարողներին ու անօրինական վարք սիրողներին» (սուրբ Կյուրեղ Ալեքսանդրացի, Սոփոնիայի մարգարեության մեկնություն // Աստվածաբանական բանբեր, 1895, հ. Բ, էջ 330−334)։ Կամ էլ դրանք այնպիսի մարդիկ էին, որոնք լիովին անտարբեր էին կրոնական հարցերի նկատմամբ։ Այսպիսի կրոնական անտարբերությունը երկրում տարասեռ ծագում ունեցող պաշտամունքների տարածման բնական հետևանքն էր, ինչպես դա եղել է Հուդայում Մանասեի օրոք: Այս կրոնական անտարբերությունն ինքնին հող նախապատրաստեց ամբողջական անհավատության համար, որի մի տեսակն էլ ստորև (տե՛ս համար 12−րդ) ներկայացնում է մարգարեն:
Հրեաների մեջ եղած տարատեսակ չարիքները նկարագրելով՝ մարգարեն ուղղակիորեն Աստծո գալիք դատաստանի մոտ լինելու մասին խորհում է որպես իր կողմից թվարկված ազգային ամբարշտությունների անխուսափելի հետևանք և, որպես Աստծո ավետաբեր ու քարոզիչ, նա ինքն է խորին ակնածանքով խոնարհվում Աստծու գալիք դատաստանի մեծության և սարսափի առաջ, և աստվածաշնչյան գրողների կողմից օգտագործվող «хас» ձայնարկությամբ իր ունկնդիրներին էլ է նույնատիպ ակնածանք դրսևորելու կոչ անում (Դատ. 3:19, Ամ. 6:10, 8:8, Ամբ. 2:20, Զաք. 2:13, եբր. 17): «Xас миппэне Адонай−Иехови»− արտահայտությունը ամբողջությամբ նման է Ամբ. 2:20 Զաք. 2:13 համարներում օգտագործվողներին, եբրայերեն տեքստի 17−ը: «Xас» մասնիկի իմաստը պարզաբանում է երանելի Հերոնիմոսը՝ ասելով. «Յոթանասնիցի՝ «վախեցեք» (eulabeite) փոխանցման փոխարեն, որը մեզ մոտ «փակեք» (silete) է, եբրայերենում լռել հրամայողի բացականչական արտահայտությունն է» (Ստեղծագործություն / Սոփոնիայի մարգարեության մեկնության մեկ գիրք, Մաս 14, Կիև, 1898 թ., էջ 247): Որոշ մեկնաբանների հետ (ինչպիսիք են՝ Գիտցիգը, Շվալլին, Մարտին) այս բացականչության և զոհաբերություն կատարելու գործողության (ինչպես հռոմեական զոհաբերության ծեսի ժամանակ օգտագործվող «favete linguis» բացականչությունը) միջև անմիջական կապ տեսնելու կարիք չկա: Ավելի շուտ, ինչպես ցույց են տալիս մարգարեական զուգահեռ հանդիսացող Զաք. 2:13-րդ (եբրայերեն տեքստ 17) և, հատկապես, Ամբ. 2:20-րդ համարները, Տիրոջ և Դատավորի առջև սարսափելի ակնածանքի արտահայտություն հանդիսացող այս բացականչությունն Աստծո սարսափելի դատաստանի հայտնվելու պատկերի վերաբերյալ ընդհանուր խորհրդածությունից մարգարեի ստացած անմիջական տպավորությունն է և, միևնույն ժամանակ, ծառայում է որպես անցում վերջինիս մանրամասն նկարագրությանը: Մարգարեն Աստծո դատաստանի բովանդակությունը կամ էությունը հակիրճ երեք աստիճաններով է ներկայացնում. ա) Տիրոջ օրը մոտ է, բ) Տերը արդեն պատրաստել է զոհաբերության մորթը («зэвах»), գ) որոշել է, թե ում պետք է կանչի Իր մոտ («хикдиш кэруав»): «Տիրոջ օր» («йом Иегова») արտահայտությունը, ըստ երանելի Հերոնիմոսի մեկնաբանության, «Մեղավոր մարդկանց հանդեպ գերության և վրեժի օր» է ( նույն տեղում, էջ 247): Իրապես, Հին Կտակարանի սուրբ գրքերում «Տիրոջ օր»−ը աշխարհում Աստծո ճշմարտության և ամենազորության հաղթանակի օրն է։ Այն ներկայանում է որպես երկրի վրա Աստծու թագադրման օր ( Սաղմ. 96, 98:1, 2; Ես. 2:12 և այլն; Զաք. 14:9), և հատկապես այն պահը, երբ Աստծո ճշմարտությունը ոտնահարողների հանդեպ որոշակի երկայնամտություն դրսևորելուց հետո Տերն Իրեն ներկայացնում է որպես աշխարհի ահեղ Կառավարիչ ու Դատավորը և չարիք գործողների հանդեպ սարսափելի պատիժներով վերականգնում է խախտված արդարությունը։ Առաջին հերթին, դա անում է Աստծո ընտրյալ ժողովրդի, իսկ այնուհետև աշխարհի մյուս ազգերի մեջ ( Ամ. 5:18 և հաջորդը, Միք. 1:3 և հաջորդը, 9:13 և հաջորդը, 10:3, 6, 23, 13:6 և հաջորդը, Հով. 1:15, Աբդ. 1, 15, Ամբ. 3:16, Երեմ. 30:7 և հաջորդը և այլն): Մարգարեական հայտնության մեջ «Տիրոջ օրվա» ներկայացման ամենահեռավոր պահը պայծառ ապագայի մասին խորհրդածությունն է` Աստծո պատժի գործադրման հետևանքով կործանված Իսրայելի և աշխարհի ավերակների վրա աստվածապետության վերականգնումը ( Ամբ. 9:8 և հաջորդը, Ովս. 2:20 և հաջորդ, Ովս. 11:9), փրկվածների փոքր «մնացորդից» Աստծո արքայության վերածնունդը (տե՛ս Ես. 7:9)․ նույն կերպ է նաև Սոփոնիա մարգարեի մոտ ( Սոփ. 3: 8−20): «Տիրոջ օրվա» մասին մարգարեական ուսուցման վերջին հիմքը ամբողջ աշխարհի վրա Աստծո համընդհանուր վերջին դատաստանի օրվա անխուսափելիության ընկալումն է, որի մասին, օրինակ, պարզ կերպով խոսում է Մաղաքիա մարգարեն ( Մաղ. 3:1, 2, 4:5, եբրայերեն տեքստը, 3:23), իսկ առավել հստակ Նորկտակարանյան գրվածքները (Բ Պետ. 3։10, Ա Թես. 5:2, Բ Թես. 2:3 և այլն): Սոփոնիա մարգարեի քննարկվող հատվածում «Տիրոջ օր»−ը հանդես է գալիս երկու հատկանիշներով՝ պատրաստված զոհաբերությունը և կանչվելու համար սահմանվածները կամ զոհաբերության տոնի մասնակիցները: Ի՞նչ է այս զոհաբերությունը և նրա մոտ կանչվելը: Զոհաբերությունը Աստծո օրենքը խախտող չարագործների ոչնչացումն է ( Ես. 34։6, Եր. 46:10), իսկ կանչվածները կամ ընտրվածները Աստծո դատաստանը կատարողներն են, ամենայն հավանականությամբ՝ բաբելոնացիները (տե՛ս Ես.13:3, Եր. 25:9): «Զոհեր,− ասում է երանելի Թեոդորիտը,− մարգարեական խոսքը բազմիցս անվանում է անօրենների կոտորածը։ Սա կարելի է գտնել նաև այլ մարգարեների և Աստծու իմաստուն Եզեկիելի մոտ: «Կանչվածներ կամ ընտրվածներ» անվանվում են թշնամիները: Ըստ Սուրբ Կյուրեղ Ալեքսանդրացու՝ «Զոհ է անվանում նրա թույլտվության համաձայն կատարվող մեղավորների կոտորածը: Իսկ կանչվածներ կամ ընտրվածներ անվանում է քաղդեացիներին, որոնց մասին ասում է, որ նրանք սրբագործված են, ոչ թե այն պատճառով, որ նրանք սուրբ են դարձել, այլ որովհետև կանչված կամ ընտրված են Աստծու կողմից՝ Հրեաստանն այրելու և առանց որևէ ողորմության նրա բնակիչներին ոչնչացնելու համար: Նման մի բան Սուրբ Գիրքը ասում է նաև մեկ այլ տեղում: Կյուրոսի հետ կռվող պարսիկները և մեդացիները կանչվում են Նինվեի դեմ, և Աստված նրանց մասին ասում է. «Իմ նվիրյալներն են նրանք, որոնց ես եմ բերել. ելել գալիս են հսկաները, որպեսզի գոհացում տան իմ բարկությանը. միահամուռ գալիս են խինդով ու նախատինք թափում» (Ես. 13:4): Այսպիսով՝ այս խոսքերում սրբացումը նշանակում է ոչ թե մեղքերից զատում և Սուրբ Հոգու ընդունում, այլ նախազգուշացում և ինչ−որ գործի կատարման համար հայտնի մարդկանց նշանակում» ( նշված աշխատություն, էջ 336, 337): Այստեղ էլ աստվածաշնչյան հրեաների շրջանում հանդես է գալիս մյուս սեմական ժողովուրդների հետ նրանց ունեցած ընդհանրությունը՝ սրբության և սրբացման մասին երկակի ընկալումը, որի շնորհիվ էլ երանելի Թեոդորիտը ասում է․ «Ինչպես իրական սրբությունն է առանձնանում և հեռանում պղծությունից, այնպես էլ պատիժները կրելու համար սահմանվածներին է, որպես այդ բանի համար Աստծու կողմից առանձնացվածների, սրբացած անվանում: Այսպես էլ զոհ բառը իր ճշգրիտ իմաստով չի օգտագործվում: Նույն կերպ էլ, «անաթեմ» բառը կրկնակի իմաստ ունի, քանի որ այն ոչ միայն Աստծուն նվիրաբերված, այլ նաև Նրանից օտարացած է նշանակում» ( նույն տեղում, էջ 43):
--------------------------------
[4](Էջմիածին թարգ․) «Իմ ձեռքը կ՚երկարեմ Յուդայի երկրի վրայ, Երուսաղէմի բոլոր նակիչների վրայ եւ կը վերացնեմ այդտեղից Բահաղի անունն ու քրմերի անունները՝ քահանաներով հանդերձ,
(Արարատ թարգ․) «Իմ ձեռքը պիտի մեկնեմ Հուդայի դեմ և Երուսաղեմի բոլոր բնակիչների դեմ և բնաջնջեմ այնտեղից Բահաղի մնացորդը, քրմերի անունը քահանաների հետ.
(Գրաբար) Եւ ձգեցից զձեռն իմ ի վերայ Յուդայ եւ ի վերայ ամենայն բնակչաց Երուսաղէմի. եւ բարձից ի տեղւոջէդ յայդմանէ զանուն Բահաղու, եւ զանուն քրմացն հանդերձ քահանայիւքն,
Հաղորդում կայքում սխալի վերաբերյալ
Տվյալ հատվածում առկա է սխալ: