ՀԱՅՐ ՍԻՍՈՅ

Սուրբ հայր Սիսոյի սքանչելի վարքն ու նրա խօսքերը սփռուած են սուրբ հայրերի վարքագրութիւններում: Եղել է Սկիտէի առաջին բնակիչներից մէկը: Երբ նա լսեց սուրբ հայր Անտնոնի վախճանի մասին, գնաց սուրբ Անտոնի լեռը եւ այնտեղ մնաց եօթանասուներկու տարի: Եղբայրներն այցելում էին նրան որպէս հոգիների հօր:

 

Մի անգամ հայր Սիսոյի աշակերտ Աբրահամը հեռացաւ նրան սպասաւորելուց, եւ հայր Սիսոն երկար ժամանակ չէր կամենում սպասաւորութիւն ընդունել այլ մէկից՝ ասելով. «Իմ եղբօրից զատ ես ուրիշ մարդու չեմ վերցնի՝ ինձ սպասաւորելու»: Եւ նեղութեամբ համբերելով՝ չընդունեց որեւէ մէկին, մինչեւ աշակերտը վերադարձաւ:

 

Մի եղբայր հայր Սիսոյին հարցրեց. «Եթէ նստեմ անապատում, եւ բարբարոսները գան ու կամենան սպանել ինձ, ո՞րն է բարին, նրա՞նք սպանեն ինձ, թէ՞ ես սպանեմ նրանցից ոմանց, եթէ կարողանամ»: Ծերն ասաց նրան. «Այդ գործը թող Աստծուն, որովհետեւ ինչ փորձութիւններ էլ որ գան մարդու վրայ, պէտք է ասել, թէ այս փորձութիւնն իմ մեղքերի պատճառով եկաւ, իսկ եթէ ինչ-որ բարի բան գայ, պէտք է ասի՝ այդ Աստուծոյ կողմից է եկել»:

 

Հայր Սիսոն ասում էր. «Եթէ բնակում ես միաբան եղբայրների հետ, մի՛ փոխիր քո տեղը, որովհետեւ եթէ փոխես, յոյժ կը վնասուես: Ինչպէս օրինակ եթէ հաւը թողնի չհասունացած ձւերը, ձագեր չի հանի դրանցից, այդպէս էլ տկարանում է իր տեղը փոփոխող ծերի հաւատքն ու ուխտը: Բազում են թշնամու որոգայթները. եթէ նա չի կարողանում աղքատութեամբ որսալ մարդու հոգին, ապա նրա առջեւ ցանց է դնում հարստութեանը: Եթէ մարդը չի սայթաքում անարգութեամբ կամ ամօթխածութեամբ, ապա թշնամին որոգայթ է դնում գովասանքն ու փառքը, եւ եթէ մարդը չի յաղթւում յաջողութիւնից, ցաւեր ու հիւանդութիւններ է բերում: Իսկ եթէ թշնամին չի կարողանում բռնել մարդուն որկրամոլութեամբ, որսում է նրա հոգուն սնափառ պահքով ու բերում ցաւեր եւ հիւանդութիւններ, քաղց եւ ծարաւ, որպէսզի յուսահատեցնի: Յիշի՛ր սոսկալի տանջանքները եւ անաչառ Դատաւորին: Երբէք մի՛ յուսահատուիր, այլ ցնծա՛, որովհետեւ Աստուած այստեղ կամեցաւ ջնջել  քո մեղքերի սպիները եւ ասա՛. "Տէրը խրատելով խրատեց ինձ եւ մահուան չմատնեց": Ինչպէս երկաթ, հրով սրբուի՛ր քո աղտեղութիւններից: Եթէ արդար լինես, եւ որեւէ ցաւ պատահի քեզ, ապա կը հասնես գերագոյն եւ մեծամեծ բարիքների: Ինչպէս ոսկի, հալածիչների հրով մաքրուի՛ր այն աղտեղութիւններից: Թեկուզ եւ սատանայի հրեշտակը հարուածի մարմնիդ, ուրա՛խ եղիր, որովհետեւ դու եղար Պօղոսի վիճակին, փորձուեցիր հրով եւ մաքրուեցիր փորձութիւններով, ինչպէս որ գրուած է. "Անցանք մենք հրի եւ ջրի միջով, ու մեզ հանեցիր Քո հանգստի մէջ"[1]: Եւ եթէ վիճակուեցիր առաջինին[2] , կը մնաս նաեւ երկրորդի[3] մէջ: Սակայն դու առաքինութիւն գործիր եւ ողորմութիւն կը գտնես, ինչպէս որ գրուած է. "Ես աղքատ եւ տնանկ եմ"[4], եւ կրկնակի վշտերով[5] կրկնակի հատուցում կը ստանաս Քրիստոսի շնորհներով"»:

 

Հայր Ամոն Ռայիթացին ասաց հայր Սիսոյին. «Երբ ընթերցում եմ, կամենում եմ գրի առնել խորհուրդները եւ դրանցով զարդարել իմ խօսքը»: Ծերն ասաց նրան. «Դա հարկաւոր չէ, որովհետեւ յստակ խորհուրդները եւ ճգնելն արդէն իսկ ասել է նշանակում»:

 

Մի անգամ Նիկոպօլսի հայր Ադելփիոս եպիսկոպոսը գնաց հայր Անտոնի լեռը՝ հայր Սիսոյի մօտ: Եւ երբ պիտի վերադառնար, նախքան ճանապարհ ընկնելը հայր Սիսոն առաւօտեան նրան ճաշակել տուեց: Պահոց օրեր էին, եւ երբ սեղան դրեցին, ահա փարանացիները բախեցին դուռը: Եւ ծերն իր աշակերտին ասաց. «Նրանց մի քիչ աթերայ[6] տուր, որովհետեւ յոգնած են»: Հայր Ադելփիոսն ասաց նրան. «Պէտք չէ, հա՛յր, որովհետեւ կ՚ասեն, թէ հայր Սիսոն ճաշակում է առաւօտեան»: Ծերը նայեց նրան ու ասաց. «Գնա՛ եւ դու տո՛ւր նրանց»: Երբ նրանք տեսան աթերան, հարցրին. «Օտար մարդի՞կ կան այստեղ, եւ ծերը ճաշակո՞ւմ է նրանց հետ»: Եւ նա պատասխանեց՝ այո՛: Նրանք վշտացան ու ասացին. «Թող Աստուած ների ձեզ, քանի որ այս ժամին ծերին ճաշակել տուեցիք: Չգիտէ՞ք, որ երկար ժամանակ դրա համար նա պիտի ճգնի»: Այս լսելով՝ եպիսկոպոսն ընկաւ ծերի առաջ ու ասաց. «Ների՛ր ինձ, հա՛յր, որովհետեւ ես խօսեցի մարդկօրէն, իսկ դու խորհում ես աստուածայինը»: Հայր Սիսոն ասաց նրան. «Թող որ Աստուած փառաւորի մարդուն, որովհետեւ մարդկանց փառքը ոչինչ է եւ երբէք հաստատուն չէ»:

 

Ծերերից մէկն ասում էր. «Ես խնդրեցի հայր Սիսոյին, որ ինձ խօսք ասի, եւ նա ասաց ինձ. "Եթէ մարդը կարող է փախչել բոլոր տեսակ մեղքերից, բայց չի փախչում, ապա այդպիսինը յանցաւոր է"»:

 

Մի եղբայր խնդրում էր հայր Սիսոյին՝ ասելով. «Ինձ խօսք ասայ»: Ծերը նրան ասաց. «Արթուն նստի՛ր քո խցում, արտասուքներով յանձնի՛ր քեզ Աստծուն եւ հանգիստ կը գտնես»: Եղբայրն ասաց. «Հա՛յր, կամենում եմ պահել իմ խորհուրդները, բայց չեմ կարողանում»: Ծերն ասաց. «Ինչպէ՞ս կարող ենք պահել մեր մտքերն ու խորհուրդները, երբ բաց ենք թողել մեր բերաներն ու ականջները»:

 

Մի աշխարհական իր որդու հետ գնաց Անտոնի լեռը՝ հայր Սիսոյի մօտ: Ճանապարհին նրա որդին մեռաւ, բայց նա չխռովուեց, այլ հաւատքով տարաւ ծերի մօտ եւ որդու մարմնի հետ ընկաւ նրա առաջ, որպէսզի օրհնուեն նրա կողմից: Ապա մանկան հայրը վեր կացաւ, որդուն թողեց ծերի ոտքերի մօտ եւ խցից դուրս եկաւ: Կարծելով, թէ մանուկն աղօթում է եւ չիմանալով, թէ նա մեռած է, ծերը խոնարհուեց նրա վրայ ու ասաց. «Ելի՛ր եւ գնա՛»: Եւ մանուկն իսկոյն վեր կացաւ ու գնաց: Տեսնելով նրան՝ հայրը զարմացաւ, ներս մտնելով՝ խոնարհուեց ծերի առաջ եւ պատմեց եղածը: Ծերը տրտմեց, որովհետեւ չէր կամենում փառաւորուել եւ պատուիրեց աշակերտին մինչեւ իր կեանքի վերջը ոչ ոքի չպատմել պատահածի մասին:

 

Մի եղբայր հայր Սիսոյին հարցրեց. «Ինչպէ՞ս հաճոյ լինեմ Աստծուն»: Ծերն ասաց նրան. «Եթէ իրապէս կամենում ես հաճոյ լինել Աստծուն, հրաժարուի՛ր աշխարհից, հեռացի՛ր ամէն բանից, թո՛ղ քո ագարակը եւ հետեւի՛ր քո Արարչին: Աղօթքներով ու արտասուքներով բեւեռի՛ր քո անձն Աստծուն եւ հանգիստ կը գտնես թէ՛ այստեղ եւ թէ՛ հանդերձեալում»:

 

Մի անգամ եօթ եղբայրներ գնացին հայր Սիսոյի մօտ՝ հոգեշահ խօսքեր լսելու համար: Իսկ ծերը նրանց ասաց. «Երբ ես սկզբում եկայ ու բնակուեցի այստեղ, նախ գնացի հայր Ովրի ու Ատրէի մօտ եւ նրանցից խօսք խնդրեցի: Նրանք ինձ ասացին. "«Հաւատո՞ւմ ես մեզ"»: Ես ասացի՝ այո՛: Ասացին. "Գնա՛ եւ ինչպէս տեսար, դու եւս արա՛ այն, ինչ մենք ենք անում"»: Եւ երբ եղբայրները հարցրեցին, թէ ինչ էին անում նրանք, ծերն ասաց. «Նրանցից մէկը խոնարհութիւն ունէր, իսկ միւսը՝ մեծ հնազանդութիւն»: Եղբայրներն ասացին նրան. «Ահա նրանք քեզ ցոյց տուեցին իրենց գործերը, եւ այժմ էլ դու պատմիր մեզ քո գործերից»: Ծերը պատասխանեց նրանց՝ ասելով. «Ըստ իմ խորհրդածութեան՝ կ՚ասեմ, որ ամենակարեւորն այն է, որ իւրաքանչիւր մարդ ամէն բանում համարում չունենայ իր անձի մասին»: Եւ օգուտ քաղելով՝ նրանք գնացին:

 

Հայրերից մէկը եկաւ սուրբ Անտոնի լեռը՝ հայր Սիսոյի մօտ, եւ մինչ խօսում էին միմեանց հետ, նա հայր Սիսոյին հարցրեց. «Հա՛յր, արդեօք հասա՞ր երանելի Անտոնի չափին»: Ծերը նրան պատասխանեց. «Ինչպէ՞ս կը կարողանամ, քանզի եթէ ունենայի հայր Անտօնի խորհուրդներից գոնէ մէկը, ամբողջովին հրակերպ կը լինէի: Բայց ես գիտեմ մէկին, որը ճգնութեամբ հանդարտելով կրում է նրա խորհուրդները»: Դարձեալ հարցրեց նրան եւ ասաց. «Արդեօք սատանան այսպէ՞ս էր հալածում առաջին բնակիչներին»: Հայր Սիսոն ասաց նրան. «Այժմ հալածում է առաւել սաստիկ, որովհետեւ մօտեցել է նրա ժամանակը, եւ նա խռովուած է»:

 

Մի եղբայր ասաց հայր Սիսոյին. «Տեսնում եմ, հա՛յր, որ Աստուծոյ յիշատակը միշտ իմ մտքում է»: Ծերը նրան ասաց. «Մեծ բան չէ, որ քո խորհուրդներն առ Աստուած են, եւ յիշում ես Նրան: Ճշմարիտ մեծ է այն, որ դու քեզ համարես բոլոր արարածներից ամենավատը, որովհետեւ այսպիսի համարումը եւ մարմնի ճգնութիւնը դէպի խոնարհութիւն են առաջնորդում»:

 

Մի անգամ հայր Անտոնի լերան վրայ սուրբ Խորհուրդ էին մատուցում: Այնտեղ փոքր ամանով գինի կար: Ծերերից մէկը գինուց լցրեց բաժակի մէջ եւ տուեց հայր Սիսոյին, եւ նա վերցնելով ըմպեց: Տուեց երկրորդ բաժակը, եւ հայր Սիսոն դա եւս ըմպեց: Եւ երբ կամեցաւ երրորդը տալ, ծերը չվերցրեց ու ասաց նրան. «Դադարի՛ր, եղբա՛յր, չգիտե՞ս արդեօք, որ դեւերը կենդանի են»: Երբ եղբայրը նրան հարցրեց սուրբ կենցաղավարութեան մասին, ծերը նրան ասաց. «Դանիէլն ասում է. "Ես չկերայ իմ սրտին ցանկալի հացը"»:

 

Մի եղբայր հայր Սիսոյին հարցրեց. «Եթէ ճանապարհ գնալիս մեր առաջնորդը մոլորուի, պէ՞տք է արդեօք զգացնել տալ նրան»: Ծերը նրան ասաց. «Բնաւ ոչ»: Եղբայրն ասաց. «Ապա թոյլ տանք, որ նա մեզ մոլորեցնի՞»: Ծերն ասաց. «Ի՞նչ է, կամենում էք մահակներով ծեծե՞լ նրան: Որդեա՛կ, ես տեսայ եղբայրների, որոնք գնում էին ճանապարհով: Նրանց առաջնորդը գիշերուայ մէջ մոլորուեց եւ շեղուեց ճանապարհից: Եղբայրները, որոնք թուով տասներկուսն էին, գիտէին, որ գնում են սխալ ճանապարհով, եւ նրանցից իւրաքանչիւրը ջանում էր չասել ու չյանդիմանել: Ապա երբ առաջնորդն իմացաւ, որ շեղուել է ճանապարհից, նրանց ասաց. "Ներէ՛ք ինձ, եղբայրնե՛ր, որովհետեւ մոլորուել ենք": Այնժամ բոլորն ասացին. "Մենք եւս գիտէինք, սակայն լռեցինք": Այս լսելով՝ առաջնորդը խիստ զարմացաւ եւ ասաց. "Ո՛հ, այս եղբայրները մահուչափ ջանում էին լռութիւն պահել" եւ գոհացաւ Աստծուց նրանց համբերութեան համար, որովհետեւ սխալ ճանապարհով նրանք գնացել էին շուրջ տասներկու մղոն»:

 

Մի եղբայր հայր Սիսոյին հարցրեց. «Հա՛յր, ո՞րն է դէպի խոնարհութիւն տանող ճանապարհը»: Ծերն ասաց. «Դա ճգնութիւնն է, խիստ պահեցողութիւնը եւ անդադար աղօթքները, ինչպէս նաեւ իրեն բոլորից վատթար համարելն ու բոլոր բարիքներից իրեն զրկելը»:

 

Երեք ծեր գնացին հայր Սիսոյի մօտ՝ նրանից խօսք լսելու: Նրանցից առաջինը հարցրեց. «Հա՛յր, ես ինչպէ՞ս կարող եմ փրկուել կրակէ լճից»: Երկրորդը հարցրեց. «Ինչպէ՞ս փրկուեմ ատամների կրճտոցից եւ անքուն որդերից»: Եւ երրորդն էլ ասաց. «Ինձ հալումաշ են անում արտաքին խաւարի շուրջ յիշողութիւնները»: Ծերն ասաց նրանց. «Ես դրանցից ոչ մէկը չեմ մտաբերում: Աստուած բարերար է եւ ողորմած, եւ ես յոյս ունեմ, որ նա կ՚ողորմի ինձ»: Լսելով ծերի խօսքը՝ նրանք տրտմած գնացին, իսկ ծերը չկամեցաւ, որ նրանք տխուր հեռանան, ուստի նրանց յետ դարձրեց եւ ասաց. «Երանի՛ ձեզ, եղբայրնե՛ր, ես հիացայ ձեր բարձր առաքինութեան վրայ, որովհետեւ ձեզնից առաջինն ինձ մտահոգուել տուեց կրակէ լճի, երկրորդը՝ տարտարոսի եւ երրորդը՝ արտաքին խաւարի մասին: Եթէ դրանց շուրջ յիշողութիւնները տիրել են ձեր մտքին, ապա անհնար է, որ դուք մեղանչէք: Իսկ ի՞նչ պիտի անեմ ես՝ խստասիրտս եւ արհամարհողս, որը երբէք չի յիշում, որ այդպիսի տանջանքները պատրաստուած են մարդկանց համար, որի համար ամէն ժամ մեղանչում եմ»: Իսկ նրանք խոնարհուեցին նրա առաջ եւ ասացին. «Ինչպէս որ լսել էինք, այդպէս էլ տեսանք»: Եղբայրները օգուտներ քաղեցին ծերի խոնարհութիւնից եւ գնացին ուրախութեամբ:

 

Հայր Սիսոն ասաց. «Եթէ քեզ տիրի հիւանդութիւնը, ապա մի՛ նեղուիր եւ մի՛ ասայ, թէ՝ չեմ կարող աղօթել կամ տքնել, որովհետեւ պահեցողութիւնը, աղօթքները եւ տքնութիւնները նոյն ներգործութիւնն ունեն, ինչ հիւանդութիւնները: Ուստի պէտք չէ տրտմել դրա համար, այլ գոհութեամբ համբերել ցաւերին եւ լուռ փառաբանել Աստծուն»:

 

Մի եղբայր հայր Սիսոյին հարցրեց. «Հա՛յր, ինչպէ՞ս ապրեմ»: Ծերը նրան ասաց. «Այն գործը, որի մասին դու հարցնում ես, կատարեալ լռութիւնն է եւ հաստատուն խոնարհութիւնը, որովհետեւ գրուած է. "Երանի նրանց, ովքեր հետեւում են պատուիրաններին եւ պահում դրանք": Վարուի՛ր այդպէս եւ կ՚ապրես»:

 

Ասում են, թէ երբ հայր Սիսոն հիւանդացել էր, ծերերը նստել էին նրա մօտ, բայց նա խօսում էր ուրիշների հետ: Ծերերը նրան հարցրին. «Ի՞նչ ես տեսնում, հա՛յր, եւ ի՞նչ ես խօսում նրանց հետ»: Եւ նա ասաց. «Տեսնում եմ ոմանց, որ եկել են ինձ տանելու: Եւ ես խնդրում եմ նրանց թոյլ տալ, որ մի փոքր ապաշխարեմ»: Նրանցից մէկն ասաց. «Եթէ թոյլ տան, ինչպէ՞ս կարող ես ապաշխարել, քանի որ ծեր ես»: Ծերն ասաց. «Եթէ ոչինչ էլ չանեմ, կը հառաչեմ ու կը սգամ իմ անձի համար, եւ այդ բաւական է ինձ»:

 

Հայր Սիսոն մի սպասաւոր ունէր, որը նեղսրտելով հեռացաւ նրա մօտից ու գնաց մօտակայ անապատը: Ծերը գնում եւ խնդրում էր նրան, որ վերադառնայ, սակայն նա չէր լսում: Երեք տարի ծերը չարչարուեց՝ եղբօր մօտ գնալ-գալով ու նրան յետ կանչելով, եւ մի կերպ համոզեց, ու նա երեք տարի անց վերադարձաւ իր տեղը: Երեք օր յետոյ ծերն ուղարկեց նրան փայտ կտրելու: Եւ երբ գնաց՝ հաւաքելու, փայտը դիպաւ նրա երեսին եւ հանեց ձախ աչքը: Նա վերադարձաւ ուրախութեամբ եւ հօրն ասաց. «Մի՛ տրտմիր իմ այս հատուցման համար, որ եղաւ քեզ նեղութիւն պատճառելու դիմաց»: Օրեր անց, երբ դարձեալ կտրում էր արմաւենիների չորացած ճիւղերը, դուրս եկաւ նրա միւս աչքը: Հայրը սաստիկ տխրեց ու սկսեց տրտմութեամբ եւ արտասուքներով ծառայել նրան, որովհետեւ պատահածի համար մեղադրում էր իրեն: Այդ օրերին հայր Սիսոն մահացու հիւանդութիւն ստացաւ: Նա կանչեց եղբօրը, օրհնեց նրան ու ասաց. «Հաւատում եմ Աստծուն, որ իմ մահից յետոյ առաջիկայ կիրակի օրը կը բացուեն քո աչքերը: Դու միայն աղօթի՛ր ինձ համար»: Եւ այդպէս եղաւ. հօր թաղումից յետոյ երբ նրա ձեռքից բռնած եկեղեցի տարան, օրուայ երրորդ ժամին իսկոյն բացուեցին նրա երկու աչքերը: Եւ նա առողջացած փառաւորեց Աստծուն:

 

Պատմում էին, թէ երբ մենակեաց Սիսոն մահամերձ էր, եւ հայրերը նստած էին նրա մօտ, նրա դէմքը պայծառացաւ արեգակի պէս: Նա հայրերին ասաց. «Ահա եկաւ երանելի Անտոնիոսը»: Քիչ անց էլ ասաց. «Ահա եկան մարգարէների դասերը»: Նրա դէմքն առաւել պայծառացաւ, ու ասաց. «Ահա եկան առաքեալների դասերը»: Ապա դէմքը կրկնակի պայծառացաւ, իսկ ինքն ասես խօսում էր մէկի հետ: Ծերերը խնդրեցին նրան՝ ասելով. «Ի՞նչ ես խօսում, հա՛յր»: Իսկ նա ասաց. «Ահա հրեշտակները եկել են՝ տանելու ինձ, եւ ես խնդրում եմ նրանց, որ թոյլ տան փոքր-ինչ ապաշխարել»: Ծերերը նրան ասացին. «Դու կարիք չունես ապաշխարութեան, հա՛յր»: Ծերը նրանց ասաց. «Էութեամբ լաւ բան չեմ տեսնում իմ մէջ, հաւատացէ՛ք, հայրե՛ր, չեմ յիշում, թէ երբեւէ ապաշխարած լինեմ»: Եւ բոլորը հասկացան, որ նա կատարեալ էր: Յանկարծ նրա երեսը դարձեալ արեգակնակերպ եղաւ, որից բոլորը զարհուրեցին, իսկ նա ասաց նրանց. «Տեսէ՛ք, ահա Տէրը եկաւ»: Եւ Տէրն ասաց. «Ինձ մօտ բերէք այս անապատի ընտիր անօթին»: Եւ հայր Սիսոն նոյն պահին աւանդեց իր հոգին: Փայլատակումներ եղան, եւ ամէն տեղ լցուեց անուշահոտութեամբ:

 

[1] Սաղմ. ԿԵ 12:

[2] Հրին եւ ջրին:

[3][3] Տիրոջ հանգստի:

[4] Սաղմ. ԼԹ 18:

[5] Աղքատութեամբ եւ տնանկութեամբ:

[6] Աթերայ – ջրիկ շիլայ: