Եզեկիելի մարգարեության մեկնություն 32։26

Ա. Լոպուխին

«Այնտեղ են Մոսոքը և Թոբելը՝ իրենց ամբողջ բազմությամբ. նրա շուրջը նրանց գերեզմաններն են, ամենքն անթլփատներ, սրով սպանվածներ են, որովհետև նրանք սարսափ էին տարածում ողջերի երկրում»։ [26] (Սինոդական թարգ․)
   
    «Մոսոքը և (եբրայեցերենում «և» շաղկապը բացակայում է) Թոբելը» - Եզ. մարգարեության 28։13-րդ համարի բացատրությունը։ Հենց նրանք էին Գոգի գլխավոր դաշնակիցները (Եզ. մարգարեության 38։2-րդ համարի բացատրությունը)։ Եթե ​​նրանք նույնական են սկյութների հետ, ապա մարգարեն կարող էր նկատի ունենալ սկյութների կողմից դեպի Առաջավոր Ասիա կատարած այն մեծ արշավանքը, որի մասին խոսում է Հերոդոտոսը (I, 103 և շարունակությունը, հմմտ․ IV, 11 և շարունակությունը) և որը, կարծես թե, մեկ անգամ չէ, որ մատնանշվում է Սոփոնիայի գրքում և Երեմիայի մարգարեության 4-6-րդ գլուխներում, 119:5-րդ Սաղմոսում «Մոսոք» անվան տակ հասկացվում են ամենահեռավոր հյուսիսի բարբարոսները, իսկ այն, որ սկյութներն այդ ժամանակ ապրել են Սև և Կասպից ծովերի միջև, որևէ կասկած չի հարուցում: Համաձայն Հերոդոտոսի վկայության՝ նրանք 28 տարի շարունակ կողոպտել են Առաջավոր Ասիան և սարսափելիորեն ավերել են այն։ Իմիջիայլոց, հենց նրանց արշավանքն էր, որ Կիաքսարին ստիպեց դադարեցնել Նինվեի պաշարումը։ Մնացածի վերաբերյալ տե՛ս Եզեկիելի մարգարեության սույն գլխի 23-րդ համարի բացատրությունը։
--------------------------------
[26](Էջմիածին թարգ․) ու նրանց ամբողջ զօրքը՝ նրա բոլոր սպանուածները (բոլորն էլ անթլփատներ, սրով սպանուած ընկածներ), որոնք իրենց սարսաափն էին տարածել ողջերի աշխարհի վրայ:
(Արարատ թարգ․) Այնտեղ են Մոսոքը, Թոբելը և նրա ամբողջ բազմությունը. նրա շուրջն իր գերեզմաններն են, ամենքն անթլփատներ՝ սրով սպանված, որովհետև իրենց սարսափն էին տարածում ողջերի երկրում։
(Գրաբար) Ա՛նդ տուան Մոսոք՝ և Թոբէլ, և ամենայն զօրութիւնք նոցա շուրջ զգերեզմանաւ նորա. ամենայն վիրաւորք նորա ամենեքեան անթլփատք վիրաւորք անկեալք ‘ի սրոյ, որ ետուն զահ իւրեանց ‘ի վերայ երկրին կենդանութեան: