Զաքարիայի մարգարեության մեկնություն 11։13

Ա․ Լոպուխին

Եվ Տերն ինձ ասաց. «Դրանք գցիր եկեղեցու շտեմարանը. դա մի մեծ գին է, որով նրանք գնահատում են Ինձ»: Եվ ես վերցրեցի երեսուն արծաթն ու դրանք գցեցի Տիրոջ տան մեջ` բրուտի համար: (Սինոդական թարգ․) [13]
   
   Աստծո հրամանով բարի Հովվի գործունեությունը խորհրդանշող մարգարեն այդ վիրավորական պարգևը պետք է նետի «եկեղեցու շտեմարանը»։ Նա երեսուն արծաթ է նետում «Տիրոջ տան մեջ` բրուտի համար»: Զաք. 11:13 համարում «el hajjozer» արտահայտության ընթերցումը վիճելի է: Շատերը «hajjozer» (բրուտ) բառի փոխարեն ընթերցում են «haozar» (գանձարան) (Gesenius. Wörterbuch; Siegfried C., Stade B. Hebräisches Wörterbuch zum Alten Testament. Leipzig, 1893; Nowack. Op. cit. S. 372, Marti.Op. cit. S. 440): Աստվածաշնչային արամեերեն լեզվի համար սովորական է, երբ ալեֆը փոխարինվում է յոդ−ով։ Սա անհավանական չէ նաև հետգերության շրջանի ծագում ունեցող գրքերի համար (Strack H. Grammatik des BiblischAramäischen. Leipzig, 1901.S. 13, ZATW. 1881. S. 28, Anm.; Սինոդական թարգմանությունն այս համարի առաջին «el hajjozer» արտահայտությունը «տաճարի շտեմարանը», իսկ երկրորդը` «բրուտի համար» տարբերակով է թարգմանում): «Բրուտին», «բրուտի համար» արտահայտությունները բացատրելիս Ռուժեմոնտը հետևյալ կերպ է խորհում. «Արյան դաշտը կամ Ակեղդաման դաշտավայրի հարավային կողմում է։ Գեգինոմը Երուսաղեմի ու նրա շրջակայքի միակ վայրն է, որտեղ կարելի է կավագործ բրուտի համար հող գտնել: Այսպիսով, այս քաղաքում կարող էր միայն մեկ բրուտ լինել… Գեգինոմը «ամբողջ քաղաքի կոյուղու ջրափոսն էր, ուր հոսում էին բոլոր անմաքրությունները», և որը, Թալմուդի համաձայն, կոչվում էր դժոխքի երախ… Այսպիսով, բրուտը, ժողովրդի աչքում, իր վրա էր վերցնում իր բնակության վայրի պղծության որոշ մասը։ Եվ բրուտին ինչ−որ առարկա նետելը ամենավճռական կերպով նրա հանդեպ արհամարհանք արտահայտել էր նշանակում» (Վերը հիշատակված ստեղծագործություն, էջ 230): Ըստ Գաուպտի` այստեղ բրուտն այն պատճառով է հիշատակվում, քանի որ նա մշտապես կավի ու ցեխի հետ գործ ունի, այնպես որ «բրուտին նետել» արտահայտությունը չի կարող առարկան կեղտոտ ու անմաքուր մի վայր նետելուց բացի, այլ իմաստ ունենալ (Haupt. Op. cit. S. 282): Գերմանացի որոշ մեկնաբաններ Զաքարիայի մոտ հանդիպող «zum Töpfer» արտահայտությունը նմանեցնում են գերմաներեն «zum Henker կամ zum Schinber» արտահայտություններին (Reinke. Op. cit. S. 144, Keil. Op. cit. S. 624): «Տիրոջ տանը» և «բրուտի համար» արտահայտությունների համեմատությունն ու վերջինիս վերոհիշյալ իմաստով ընկալումը Գաուպտին այն եզրակացությանն է հանգեցում, որ այդ արտահայտություններից առաջինը զուգահեռ է Գրվածքների այն հատվածներին, որտեղ տաճարը առևտրի տուն և ավազակների որջ է անվանվում (Haupt. Op.cit. S. 283): «Hajjozer» արտահայտությունը Յոթանասնիցում «cwneuthrion» բառի միջոցով է թարգմանվում (սլավոներեն` «հնոց») (W. H. Lowe. The Hebrew Student’s Commentary of Zechariah, Hebrews and LXX. London, 1882. P. 103): Յոթանասնիցի տեքստը մեկնաբանելով` երանելի Թեոդորոսը «eij to cwneuthrion»  բառերը «eij ton oikon Kuriou» արտահայտության համար իբրև բացատրություն է դիտարկում` հետևյալ կերպ պարզաբանելով այս մոտեցումը. «Բարձրյալը մարգարեին պատվիրում է, կարծես ինչ−որ կրակով ստուգել, թե արդարացի է արդյո՞ք բարի գործերի համար տրվող այս վարձատրությունը: Մարգարեն էլ ասում է, որ արծաթը նետել է Տիրոջ տաճարի մեջ, որը արդարացի կերպով հնոց է անվանում, քանի որ ապաշխարության համար այնտեղ եկողները, հնոցի մեջ նետված [իրի պես], «նորոգվում են», քանզի մերժում են մեղքի թույնը և արժանի են համարվում Աստծո մարդասիրությանը» (Վերը հիշատակված ստեղծագործություն, էջ 112): Իսկ երանելի Հիերոնիմոսը «jozer» արտահայտության ներքո հասկանում է այն կավագործին, որը «աշխարհի Արարիչն ու Քանդակագործն է» (Վերը հիշատակված ստեղծագործություն, էջ 140): Աստվածաշնչում «jаzаr» բայի նաև Աստծո արարչագործության առնչությամբ կիրառվելը (սրա օրինակը տեսնում ենք Զաք. 12:1 համարում, տե՛ս Gesenius. 10, 13) այս հատվածում էլ է ինչ−որ չափով արդարացնում նմանատիպ ընկալումը: Եկեղեցու հայրերն ու վարդապետները փոխադարձ համաձայնությամբ Զաքարիայի մարգարեության 12:11-13 համարների իրականացումը տեսնում են Հուդայի դավաճանության համար երեսուն արծաթի նշանակման մեջ, որի մասին էլ պատմում է Մատթեոս Ավետարանիչը (27:5, 9, 10)` հիշելով, սակայն, ոչ թե Զաքարիա, այլ Երեմիա մարգարեի անունը (Սուրբ Եփրեմ, Վերը հիշատակված ստեղծագործություն, էջ 251, Սուրբ Կյուրեղ, էջ 165, Թեոդորոս Երանելի, էջ 111, Հիերոնիմոս Երանելի, էջ 139, 140):
--------------------------------
[13](Էջմիածին թարգ․) Տէրն ինձ ասաց. «Դու բովի մէջ գցիր դա, քննի՛ր, թէ այն փորձուա՞ծ է արդեօք այնպէս, ինչպէս ես, որ փորձուեցի նրանց կողմից իրենց համար»: Ես վերցրի երեսուն արծաթը եւ Տիրոջ Տանը գցեցի բովի մէջ:
(Արարատ թարգ․) Եվ Տերն ինձ ասաց. «Դա նետի՛ր գանձարանը»։ Պատվական գինը, որով ես գնահատվեցի նրանց կողմից։ Եվ ես վերցրի այն երեսուն արծաթը և դրանք գցեցի Տիրոջ տունը՝ գանձարանի մեջ։
(Գրաբար) Եւ ասէ ցիս Տէր. Արկ դու զայդ ի բովս, եւ քննեա թէ փորձ իցէ, որպէս եւ ես գտայ փորձ վասն նոցա. եւ առի զերեսուն արծաթին, եւ արկի ի տուն Տեառն ի բովս։