Ա․ Լոպուխին
«Եվ փրկիչներ են բարձրանալու Սիոն լեռան վրա, որպեսզի դատեն Եսավի լեռանը, ու լինելու է Տիրոջ թագավորությունը»:(Սինոդական թարգ․) [21]
«Եվ փրկիչներ (moschilim) են բարձրանալու Սիոն լեռան վրա (behar zion)». ինչպես մի ժամանակ` դատավորների շրջանում, Տերը փրկիչներ հանեց իր ժողովրդի համար (Դատ. 3:9, 15, Դ Թագ. 13:5, Նեեմ. 9:27), այդպես էլ ապագայում է հատուկ անձանց միջոցով տանջանքներից ազատելու Իր ժողովրդին, իսկ Եդոմը ենթարկվելու է Տիրոջ դատաստանին: Ժողովրդի այդպիսի փրկիչներ էին Զորաբաբելը, Եզրասը, Նեեմիան, որոնք պատրաստում էին Աստծո Թագավորությունը (Կնաբենբաուեր և կաթոլի միջնադարյան էկզեգետներ): Մարտին մարգարեի «vealu moschiim» (փրկիչներ են բարձրանալու Սիոն լեռան վրա) խոսքերի մեջ այն բանի մասին է մատնանշում տեսնում, որ այդ փրկիչները ծագումով լինելու են ոչ թե Երուսաղեմից, այլ գավառներից: Յոթանասնիցը, ինչպես նաև Ակյուղասը և Թեոդիտոնը, եբրայերեն «moschiim» (փրկիչ) արտահայտությունը «noschaim» կամ «muschaim» տարբերակով են ընթերցել և «anaswzomenoi և seswsmenoi» (սլավոներենում` «փրկվողները») բառերի միջոցով թարգմանել (Ակկիլա, Թեոդիտոն): «Behap zion» արտահայտությունը Յոթանասնիցը «megar zion» տարբերակով է ընթերցել (սլավոներենում` «Սիոն լեռից»): «Որպեսզի դատեն Եսավի լեռանը». սլավոներենում` «վրեժ լուծելու (touekdikasai) Եսավի լեռից»: Մարտին ուշադրություն է դարձնում այն հանգամանքին, որ Եդոմի կործանման մասին նախորդ համարներում արդեն խոսվել է. հետևաբար, Եդոմի դատաստանի մասին միտքը նրան ավելորդ է թվում, և «որպեսզի դատեն Եսավին» արտահայտությունը որպես հետագայի հավելում նրա կողմից դուրս է թողնվում: Սակայն մարգարեի պատկերավոր խոսքում այս արտահայտությունը հակասական չէ. սա պարզապես Տիրոջ ժողովրդի ապագա բարձրացման վերաբերյալ մարգարեի կողմից բացահայտվող գաղափարին առնչվող մի նոր արտահայտություն է: Աբդիուի մարգարեության իրականանալու մասին պետք է նշել հետևյալը. 6−րդ դարից սկսած՝ հյուսիսից արաբական ցեղերի կողմից ճնշվելով՝ եդոմայեցիներն աստիճանաբար գրավեցին հարավային Պաղեստինը, այնպես որ Քեբրոնը դարձավ եդոմական քաղաք: Այդ ժամանակից էլ սկսվեց եդոմայեցիների հետ հրեաների պայքարը, որն իր ամենաթեժ կետին հասավ Մակաբայեցիների դարաշրջանում: Մ.թ.ա. 165 թվականին Հուդա Մակաբայեցին եդոմայեցիներից խլում է Քեբրոնը (Ա Մակ. 5:3 65), իսկ մ.թ.ա. 126 թ−ին Հովհաննես Հյուրկանոսը ամբողջությամբ հպատակեցնում է այդ ժողովրդին` բռնի կերպով նրանց հուդայական դարձնելով (Հովսեփոս Փլավիոս, Հրեական հնախոսություններ, XII, 8, 1, XIII, 9, 1, Ա Մակ. 4:28–61, 5:3, 65, 6:31, Բ Մակ. 10:15, 11:5,12:32): Այդ ժամանակաշրջանից սկսվում է եդոմայեցիների ձուլումը հրեաներին, իսկ Երուսաղեմի կործանումից հետո վերանում է անգամ եդոմայեցիների անունը (Lury J. Geschichte der Edomiter im biblischen Zeitalter. Berlin, 1896. S. 67): Նշված փաստերն էլ կարող են Աբդիուի մարգարեության հրեաների կողմից Եսավի լեռը ժառանգելու մասին խոսող 17−21−րդ համարների կատարումը համարվել: Սակայն, ընդհանուր առմամբ, Եդոմի ու Հուդայի ապագայի մասին մարգարեի խոսքը փոխաբերական բնույթ ունի, և այն պատմական ինչ−որ կոնկրետ փաստերի հետ կապելը դժվար է: Եդոմի կործանմանը վերաբերող հինկտակարանյան մարգարեությունների մասին ընթերցի՛ր Կ. Կեյտ. Քրիստոնեական հավատի ճշմարտացիության ապացույցները, ՍՊգ., 1870, էջ 298−360:
--------------------------------
[21](Էջմիածին թարգ․) Փրկուածները Սիոնի լեռից ոտքի կը կանգնեն՝ վրէժ լուծելու Եսաւի լեռից, եւ կը հաստատուի Տիրոջ արքայութիւնը»:
(Արարատ թարգ․) Եվ ազատարարները Սիոն լեռը պիտի բարձրանան՝ Եսավի լեռը դատելու համար, և թագավորությունը Տիրոջը պիտի լինի»։
(Գրաբար) Եւ ելցեն ապրեալք ի լեռնէ Սիոնի՝ առնուլ վրէ՛ժ ի լեռնէն Եսաւայ. և եղիցի Տեառն արքայութիւն։
Հաղորդում կայքում սխալի վերաբերյալ
Տվյալ հատվածում առկա է սխալ: