Հովհաննես Ծործորեցի
Եւ վեց օր յետոյ Յիսուս իր հետ վերցրեց Պետրոսին, Յակոբոսին եւ նրա եղբօրը՝ Յովհաննէսին եւ նրանց հանեց, առանձին, մի բարձր լեռ
Եվ վեց օրից Հիսուսն Իր հետ վերցրեց Պետրոսին, Հակոբոսին և նրա եղբայր Հովհաննեսին:
Հարկ է պարզել, թե եթե [Հիսուսը] վեց օրից էր պատրաստվում Իր փառքը ցույց տալ, ապա ինչո՞ւ [այդքան] վաղ ասաց. «Այստեղ կանգնածներից ոմանք մահ չեն ճաշակի, մինչև չտեսնեն Մարդու Որդուն [Իր արքայությամբ] եկած»: Կանուխ ասաց, որպեսզի դրանով ավելի տեղյակ ու պատրաստված լինեին այդ երևմանը, այդքան օրերի ընթացքում ավելի բուռն կերպով ցանկանային այն և նրանով մտազբաղ լինեին: Եվ հենց նույն՝ առաջին օրը չհանեց [Պետրոսին, Հակոբոսին ու Հովհաննեսին լեռը], որպեսզի մյուս աշակերտները մարդկորեն չմեղանչեին, քանի որ բոլորն էին ուզում Նրա հետևից գնալ՝ տեսնելու փառքի կերպը: Այս պատճառով էլ վեց օր սպասեց, մինչև մյուսները հանդարտվեցին, և ապա՝ «վեց օրից, Հիսուսն Իր հետ վերցրեց Պետրոսին, [Հակոբոսին և նրա եղբայր Հովհաննեսին]»: Մյուս ավետարանիչը՝ [Ղուկասը], ասում է՝ ութ օրից 866: Չի հակասում սրան, այլ հույժ համաձայն է, որովհետև մեկը հաշվում է [նաև] այն օրը, երբ [Հիսուսը] խոսեց [այս մասին], և այն, որում նրանց հանեց լեռը, իսկ մյուսը նշում է այդ երկուսի միջև եղած վեց օրը միայն: Թեպետ սա այսպես է, սակայն ո՛չ առանց խորհրդի է մեկը՝ վեց, մյուսը ութ օր գրում: [Մատթեոսը] վեցով ցույց է տալիս [Քրիստոսի] առաջին գալստյան վեց ժամանակաշրջանների խորհուրդը, որով մարդկային մեր բնությանը՝ վեցերորդ օրը Տիրոջ կերպարանքով ստեղծված ու վեց շարժմամբ 867 մեղանչած, [Տերը] դարձյալ նորոգեց վեցերորդ Օրվա 868 վեցերորդ ժամի Իր այցելությամբ: Իսկ ութը խորհրդանշում է ութերորդ ժամանակաշրջանը 869, երբ [Տերը] բոլոր աշխատածներին հանգիստ է պարգևելու հավիտենական միաշաբաթին 870՝ [այն օրը], որում Ինքը հարություն առավ:
«Վեց օրից Հիսուսն Իր հետ վերցրեց Պետրոսին, [Հակոբոսին և նրա եղբայր Հովհաննեսին]»:
Ուշադրությո՛ւն դարձրու այս ավետարանչի խոնարհությանը, թե ինչպես է, որ չի լռում նրանց մասին՝ Պետրոսի, Հակոբոսի և Հովհաննեսի, ովքեր շատ անգամ իրենից ավելի մեծարվեցին Քրիստոսի կողմից: Որովհետև սրբերի գունդն այդպես ազատ էր նախանձից, սնապարծությունից ու փառասիրությունից:
Բայց ինչո՞ւ է [Հիսուսը] միայն [այդ երեքին Իր հետ վերցնում]: Եթե ամենքին վերցներ, Հուդան էլ նրանց հետ կլիներ՝ Աստծո շնորհից ու փառքից հեռացածը, ով արժանի չէր Նրա արքայությունը վայելելու: Իսկ եթե մեկն ասի. «Դեռ մատնիչ չէր», [կպատասխանենք], որ թեպետ նրա սրտի չարությունը ծածկված էր բոլորից, սակայն Տիրոջը հայտնի էր, այդ պատճառով էլ տասներկուսին չտարավ Իր հետ: Իսկ եթե մյուսներին տաներ և նրան անարժանության պատճառով թողներ, սա նրա համար բավարար պատճառ կլիներ [Հիսուսին] մատնելու, ուստի մյուսներին պահապան թողնելով նրան՝ իբրև գազանի՝ «Հիսուսն Իր հետ վերցրեց Պետրոսին, Հակոբոսին ու Հովհաննեսին»: Բայց սրանց անընտրողաբար չէ՛, որ [վերցրեց], այլ որովհետև բոլորից առավել էին. Պետրոսը՝ Նրա հանդեպ սիրով ու ջերմ հավատով, որը հայտնի է շատ դեպքերից, Հովհաննեսը՝ Նրանից շատ սիրվելով, որ նաև Նրա կրծքին ընկավ 871, և Հակոբոսը՝ այս պատասխանով. «Կարո՛ղ ենք խմել բաժակը» (հմմտ. Մատթ. 20։22), ով [իր եղբայր Հովհաննեսի հետ] ոչ միայն խոսքով, այլև գործով կատարեց այն, ինչ նախապես հանձն առավ: Այս պատճառով էլ խաչելությունից առաջ նույնպես սրանք էին [Հիսուսի մոտ], երբ Նա առանձնացած աղոթում էր, որ չգայթակղվեին Նրա չարչարանքներից նրանք, որ տեսել էին Նրա փառքը, այլև հիշեին մարգարեների խոսքերը, որ ասում էին Երուսաղեմ Նրա գնալու մասին, և հասկանային, որ Նա կամավորաբա՛ր եկավ չարչարվելու և ոչ թե հարկադրաբար:
Նաև միայն երեքին հանեց [լեռը], որպեսզի ցույց տար, որ Ինքը Նա է, Ով, երկնքում լինելով, արարչության խորհուրդներն ու անճառելի նախախնամության պարգևները [տալիս է] առաջին քահանայապետության երեք դասապետությունների միջոցով՝ սերովբեների, քերովբեների և աթոռների, ովքեր անընդմիջաբար են հաղորդվում [աստվածային] լուսափայլության բխմանը և բարի բաշխումով շարժվելով՝ [աստվածային պարգևները] փոխանցում ներքևի [դասերին], նրանց միջոցով էլ՝ բոլոր արարածներին: Ճիշտ այդպես էլ, երբ [Տերը] մարմնացավ երկրում, նույն կարգն անխախտ պահեց՝ Իր մարդեղության խորհուրդն ու Երկրորդ գալստյան կերպը հայտնելով Պետրոսին, Հովհաննեսին և Հակոբոսին՝ իբրև վերինների մաքրությանը շատ մոտ գտնվողների, և նրանց միջոցով էլ՝ նրանց հետևորդներին և Քրիստոսին հավատացած սրբերին:
Նրանց առանձին հանեց մի բարձր լեռ:
Ոմանք «բարձր լեռ» են համարում դրախտը, քանի որ աշխարհից բարձր է՝ հասնելով լուսնի գնդին, շրջապատված է քերովբեներով և հողեղեններիս բնությունից զատված է բոցեղեն սրով: Սրան ես էլ եմ համամիտ: Որովհետև այդ երևումը հարությունն էր խորհրդանշում, իսկ հարությունն այլ բան չէ, քան առաջին փառքի 872 վերականգնումը, ուստի [Հիսուսն] այնտեղ տանելո՛վ էր, որ ցույց տվեց աշակերտներին հարության խորհուրդը: Ոմանք էլ լեռը Սիոնն են համարում, որում Դավիթն ամրոցը շինեց 873, և որը Պետրոսն այս երևման մասին պատմելիս «սուրբ լեռ» է անվանում. «Նրա հետ էինք սուրբ լեռան վրա» (Բ Պետ. 1։18), ըստ Դավթի՝ «Նրա հիմքերը Նրա սուրբ լեռան վրա են» (Սաղմ. 86։2), և նրա վրա էր [Տերը] հաստատելու Վերին Սիոնի խորհուրդը: Ուրիշներ էլ ասում են՝ Սինայի գագաթի մասին է խոսվում, որը բարձր ու առանձնացած է, և որում Օրենքն ընդունեցին ու Մովսեսի դեմքը լուսավորվեց 874, ինչը հայտնապես խորհրդանշում էր այս [լեռան վրա ծագած] պայծառ [լույսը]: Նաև այդ վայրում թաղվեց Մովսեսը1 875, և այնտեղ փախավ գնաց Եղիան 876, որոնց էլ [Հիսուսը] դարձյալ կանչեց և ցույց տվեց Իր աստվածության փառքը:
Բայց ընդհանրապես Թաբորն են համարում [այդ լեռը], և Պետրոսն էլ, վկայաբերելով մարգարեի խոսքը. «Թաբորն ու Հերմոնը կցնծան Քո անվամբ» (Սաղմ. 88։13), ասում է. «Ունենք մարգարեական ճշմարտագույն խոսքը, որին եթե անսում եք, լավ եք անում» (Բ Պետ. 1։19):
Ուրեմն՝ [Հիսուսը] մարմնով հանում է նրանց լեռը և մտքով բարձրացնում դեպի գիտության անճառելի խորհուրդները. ինչո՞ւ: Նախ՝ որպեսզի հրեաների հանդեպ աներկյուղ դարձնի և տեսածները չմոռանան, մեկուսացնում է ապահով տեղում:
Երկրորդ՝ հանում է լեռը, որպեսզի ինչ որ Պետրոսը վերին ներշնչմամբ դա վանեց և Որդին հայտնեց թե՝ «Ոչ թե մարմինն ու արյունը, այլ Իմ երկնավոր Հայրը քեզ հայտնեց» (հմմտ. Մատթ. 16։17), [Պետրոսը] նաև իր ականջներով լսի Հորից՝ այն, ինչ իր բերանով վկայեց:
Երրորդ՝ որպեսզի [Հիսուսն] Իր աստվածության փառքը ցույց տա հարությունից առաջ և երբ մեռելների միջից հարություն առնի, հասկանան, որ փառք ստացավ ոչ թե վաստակի դիմաց, այսինքն՝ խաչի [չարչարանքների], այլ այն ուներ նաև խաչելությունից առաջ՝ ըստ այսմ. «Հա՛յր, փառավորի՛ր Ինձ Քեզնից եղած փառքով, որն ունեի աշխարհի գոյությունից առաջ» (Հովհ. 15։5):
Չորրորդ՝ որպեսզի տեսնեն այն փառքի գեղեցկությունը, որի համար հրամայեց նրանց նահատակվել: Հինգերորդ՝ [աշակերտներին] հավասարեցնում է Մովսեսին, որովհետև ինչպես որ նրան հանեց Սինա լեռը և քարե տախտակների վրա տվեց գրավոր Օրենքը՝ պատժականը, այդպես էլ Նոր Կտակարանի սպասավորներին Թաբոր լեռան վրա երևալով ոչ թե մեգով շրջապատված, այլ փառքով՝ նրանց սրտում գրեց Հոգու օրենքը՝ շնորհականը:
Իսկ «առանձին» [բառով ավետարանիչը] ցույց է տալիս, որ կամ տեղն էր անքույթ 877, որտեղ պիտի ուշադրություն դարձնեին [միայն] երևմանը, կամ էլ՝ որ [Տերն այս երեք աշակերտներին] մյուսներից առանձին [հանեց լեռ]:
Ստեփանոս Սյունեցի
1-2․ Եւ վեց օր յետոյ Յիսուս իր հետ վերցրեց Պետրոսին, Յակոբոսին եւ նրա եղբօրը՝ Յովհաննէսին եւ նրանց հանեց, առանձին, մի բարձր լեռ եւ նրանց առաջ պայծառակերպուեց. եւ նրա դէմքը փայլեց ինչպէս արեգակը. եւ նրա զգեստները դարձան սպիտակ ինչպէս լոյսը:
«Եվ վեց օր հետո Հիսուս Իր հետ վերցրեց Պետրոսին, Հակոբոսին և ևնրա եղբորը՝ Հովհաննեսին և նրանց հանեց առանձին մի բարձր լեռ և նրանց առաջ պայծառակերպվեց»:
Ճշմարիտ եմ ասում ձեզ, որ այստեղ գտնվողների մեջ կան ոմանք, որոնք մահը չեն ճաշակի» խոսքն ասելուց հետո անցնում է վեց օր: Եվ վեց օրից հետո ելնում է լեռ և պայծառակերպվում նրանց առջև: Պատմությանը հարազատ մնալով, [այն] առակով այսպես է մատուցվում. վեց օրում ստեղծվեց աշխարհը, և քանի որ Պետրոսը, Հակոբոսը և Հովհաննեսը արհամարհում էին տեսանելի [աշխարհը, ուստի վեց օրում] անցնելով աշխարհով՝ Քրիստոսի հետ ելնում են լեռան վրա և Բանին տեսնում հրաշափառագույն և պատվականագույն:
«Նրանց առաջ պայծառակերպվեց»
Նա ո՛չ տեսք ուներ և ո՛չ էլ գեղեցկություն (Եսեյի 83։2): Ահավոր էր փառավոր տեսքը և սոսկալի:
Մաղաքիա արք. Օրմանյան
Եւ վեց օր յետոյ Յիսուս իր հետ վերցրեց Պետրոսին, Յակոբոսին եւ նրա եղբօրը՝ Յովհաննէսին եւ նրանց հանեց, առանձին, մի բարձր լեռ
Դեռ Հիսուսի այլակերպության պատմությունը չսկսած` ավելի օգտակար ենք համարում նախընթացաբար ուսումնասիրել երկու հանգամանքները, որպեսզի բավականին հստակ ու լավ իմանանք բուն պատմությունը: Այդ երկուսն են` ե՞րբ և ո՞ւր տեղի ունեցավ այլակերպությունը:
Ժամանակի մասին ասենք, որ ավետարանիչները բացառապես այդ եղելությունը օրերի հաշվով կցում են նախընթացին, որ էր Փիլիպպյան Կեսարիայի կողմերում առաքյալների ուղղած հարցը, նրանց պատասխանը, Իր մահվան նախագուշակ գույժը և այդ առիթով տեղի ունեցած խոսակցությունը, որոնք բոլորն էլ մի քանի ժամում ամբողջապես կատարվելիք ղելություններ են և, ի վերջո` որոշակի մեկ օրվա գործողություն: Այս գործողությունից անմիջապես հետո երեք ավետարանիչներն էլ պատմում են այլակերպությունը` երեքն էլ երկու եղելությունների միմյանցից հեռու օրերը նշանակելով: Մատթեոսն գրում է. «Եւ յետ վեց աւուր», Մարկոսը` «Եւ յետ վեց աւուր», Ղուկասը` «Եւ եղեւ յետ այսց բանից իբրեւ աւուրք ութ»: Օրինակի կամ գրության շփոթություն ենթադրելու պատճառ չկա: Բոլոր թարգմանություններն ու օրինակներն նույն են գրում: Մնում է, ուրեմն, երկու բացատրությունների և երկու թվերի իրար հետ համաձայնության կերպը որոշել, որը դժվար չէ:
Երկու եղելության օրերը համեմատում են կա՛մ եղելության օրերը հաշվելով, կա՛մ հաշվից դուրս թողնելով: Օրինակ` երբ մի որևէ կիրակի օր դեպք է պատահել, մի դեպք էլ` հաջորդ կիրակի, երկու դեպքերից մեկը մյուսից վեց օր հետո է ասվում, եթե երկու կիրակիները չհաշվվեն: Կարելի է նաև ասել ութ օր հետո, եթե երկու կիրակիներն էլ մեկտեղ հաշվվեն, և կարելի է նաև յոթ օր ասել, եթե միայն վերջին դեպքի կիրակի օրը հաշվվի: Այսպես` ենթադրելով, որ Կեսարիայում տրված հարցը միաշաբթի օրով էր, իսկ այլակերպությունը` մյուս միաշաբթին, ապա Մատթեոսն ու Մարկոսը կարող էին ասել` վեց օր հետո, հաշվելով մեջտեղում ընկած օրերը, իսկ Ղուկասը` ութ օր հետո, հաշվելով եղելության օրերը ևս: Մանավանդ, որ Ղուկասն ավելացնում է նաև իբր բառը, որն օրերի թիվը ոչ ճիշտ ու կատարյալ, այլ մոտավոր հաշվարկած լինելն է հաստատում:
Եղելության ժամանակի մասին հարկ է նկատել, որ հույներն ու լատինները, իրենց տոները նշելով արեգակնային օրերի հաշվով, այլակերպությունն ավանդաբար հիշատակում են օգոստոսի վեցին, որովհետև Հիսուսի քարոզչության երկրորդ տարում ենք, ապա կարող են ենթադրել, թե հռոմեական 782 ,մեր թվականի 29 և Հիսուսի կենաց 33 տարվա հուլիսի 30 -ին տեղի ունեցավ Կեսարիայի հարցումն իր հանգամանքներով, իսկ օգոստոսի 6 -ին` այլակերպությունը:
Այլակերպության տեղի մասին խոսելիս` Մատթեոսը նշում է. «Լեառն մի բարձր», Մարկոսը` «Լեառն մի բարձր», իսկ Ղուկասը` լոկ «Լեառն»: Խնդրո առարկա է նաև դարձել երեք ավետարանիչների լեռան անունը չտալը: Անգամ Պետրոսը, որ գրում է, թե ինքը գտնվում էր «Ի սուրբ լերինն» Բ Պետ. 1:18 ավելին չի լուսաբանում: Ըստ Եկեղեցու հնավանդ, տարածված, ընդհանուր և հաստատուն ավանդության, այլակերպությունը տեղի ունեցավ Գալիլիայի Թաբոր, այժմ Ճեպել Էլ-Թուր լեռան վրա, որին կարող է համապատասխանել Պետրոսի տված սուրբ անվանումը:
Եթե խնդիրը պիտի վճռվի միայն ավանդության փաստով, ապա, Թաբորից բացի, հին դարերում ուրիշ լեռ երբեք չի հիշատակվել: Ուրեմն սկսած առաջին դարի վերջերից` նույն ավանդույթը հաստատուն կերպով կրկնվել է: Իսկ Ավետարանի նոր մեկնիչներից ոմանք, գլխավորապես բողոքականները, պնդում են, թե անհնար է Թաբորն ընդունել որպես այլակերպության լեռ: Ահա նրանց փաստերը. Հիսուս յոթ օր առաջ էր գտնվում Փիլիպպյան Կեսարիայի կողմերում, Գալիլիայի ամենահյուսիսային ծայրում: Մինչդեռ Թաբորը Գալիլիայի հարավում է: Ավետարանիչները Կեսարիայի խոսակցությունը պատմելուց հետո, բնավ չեն ակնարկում Հիսուսի այնտեղից մեկնելու մասին: Թաբոր լեռան գագաթին ամրոց էր կառուցված, հետևաբար այսպիսի փառավոր ու հրաշալի տեսարանը նույն տեղին չէր կարող համապատասխանել: Մարկոսը այլակերպությունը և լեռան ստորոտում դիվահարի բժշկությունը պատմելուց հետո է միայն ասում. «Եւ անտի ելեալ անցանէին առ Գալիլիացւովք» Մարկ. 9:29: Այս փաստերին հիմնվելով` ցանկանում ենք եզրակացնել, թե այլակերպությունը տեղի ունեցավ Անտի-Լիբանանի շղթայի հարավային ծայրում, Հերմոն լեռների գագաթներից մեկի վրա, Փիլիպպյան Կեսարիա քաղաքր շրջանում:
Սակայն, մեր կարծիքով, այս փաստերը բավական չեն, որպեսզի ստիպեն հեռանալ նախնական, հնադարյան և ընդհանուր ավանդությունից:Փիլիպպյան Կեսարիան ու Թաբորը, Գալիլիայի հյուսիսաըին և հարավային կողմերն իրարից այնքան էլ հեռու չեն, մի քանի օրվա ճանապարհ է, որ մի շաբաթվա մեջ շատ հեշտությամբ կարելի է անցնել: Ավետարանիչները երբեք ճշտությամբ չեն նկարագրում Հիսուսի բոլոր ճամփորդությունները: Զանազան վայրերում կատարված գործերը, առանց դիտողության, գրում են միմյանց հետևից: Թաբորի գագաթի ամրոցը շատ հետո է կառուցվել, Հովսեփոսի ժամանակ, ինչպես վկայում է նույն պատմիչը: Պետք չէ մտածել, թե դիվահարի բժշկությունից հետո այնտեղից մեկնելու, «Եւ ելեալ անտի» հիշատակությունը պետք չէ Կեսարիան հասկանալ, այլ` այլակերպության լեռը: Եթե հին ու ընդհանուր ավանդությանն ավելացնենք Պետրոսի տված սուրբ անվանումը, որ երբեք չի կարող պատշաճել Հերմոնի նման հեթանոսական բագին ունեցող լեռանը և անդրադառնանք այլակերպությունից հետո կատարված հրաշքներին, որոնց կատարման տեղը ենթադրում է հրեական հայտնի կենտրոն, և ոչ թե օտար և հեթանոս երկիր, հետևաբար, ոչ միայն Հերմոնը Թաբորի փոխարեն ընդունել չենք կարող, այլ, ընդհակառակը, Թաբորի նկատմամբ եղած հնավանդ տեսակետն ավելի ենք հաստատում:
Հաղորդում կայքում սխալի վերաբերյալ
Տվյալ հատվածում առկա է սխալ: