Ա․ Լոպուխին
Նրանց համար սարսափելի կլինի Տերը, որովհետև նա կկործանելու է երկրի բոլոր աստվածները, և Նրան պիտի երկրպագեն, ազգերի բոլոր կղզիները, յուրաքանչյուրն իր տեղից: (Սինոդական թարգ․)[11]
11−րդ համարը ցույց է տալիս Սոփոնիա մարգարեի գրքի հիմնական գաղափարի (Աստծո դատաստանի համընդհանրությունը և դրա երկրի բոլոր ազգերի վրա տարածվելը (1:2, 3), ներքին իմաստը և վերջնական նպատակը: Այս իմաստը և նպատակը հեթանոս ազգերին իրենց աստվածների ոչնչությունը և նրանց հավատալիքների անհիմն լինելը ցույց տալու, իսկ հետո նրանց միակ Տեր Աստծու աստվածային ամենազորությունը ճանաչելու և խոստովանելու ու Նրան ճշմարտապես երկրպագել խրախուսելու մեջ է: Համարի առաջին բառը «нора−սարսափելի»−ն է, Վուլգաթայում՝ «horribilis», Յոթանասնիցում այլ կերպ է թարգմանված՝ «έπιφανήσεται», սլավոներեն՝ «կհայտնվի»: Ակնհայտ է, որ Յոթանասնիցում եբրայերեն «нира»−ն որպես «կհայտնվի» են ընթերցել: Դժվար է որոշել, թե այս երկու ընթերցումներից որն է ավելի ճիշտ, քանի որ դրանցից յուրաքանչյուրն իր համար համանմանություններ ունի (եբրայերենում Սաղմ. 68:5, 95:4, 80:6, 10:8; հունարենում Ես. 60:2): Այս տարբեր ընթերցումներից համարի իմաստի էական տարբերություն չի առաջանում։ Երկու դեպքում էլ այստեղ խոսվում է Աստվածային արդարության դրսևորման մասին։ Այն դրսևորվելու է նախևառաջ նախորդ հատվածներում հիշված ազգերի, ապա նաև աշխարհի մյուս ժողովուրդների առնչությամբ: Հեթանոսների նկատմամբ Աստծո դատաստանի դրսևորման ողջ էությունը, ողջ իմաստը և ողջ նպատակը արտահայտված են հետևյալ բառերով՝ «ки раза эт−коль−элохе хаарец»−քանի որ (Եհովան) կկործանի երկրի բոլոր աստվածներին, Վուլգաթա՝ «attentuabit omnes deos terrae», Յոթանասնից՝ «ἐξολοθρεύσει πάντας τούς θεούς τῶν ἐθνῶν της γῆς», սլավոներեն՝ «Կոչնչացնի երկրի բոլոր հեթանոսների աստվածներին» (հունարեն և սլավոներեն տեքստերում «ժողովուրդներ» բառի ավելացումը, ըստ ոմանց կարծիքի, մարգարեի կողմից այլ աստվածների գոյությունը ճանաչելու մասին միտքը կանխելու նպատակ ունի): Հեթանոս աստվածների նկատմամբ այս պատժի հասկացման համար կարող է զուգահեռ ծառայել Ես. 12:12 համարը, որը խոսում է եգիպտական աստվածների հանդեպ Տեր Աստծու դատաստանի մասին (Ես. 19:1–4. Սաղմ. 81:7): Յուրաքանչյուր ազգ իր աստծուն կամ աստվածներին որպես միայն իր հովանավոր էր ներկայացնում: Նրանք հենց այդ աստվածների հետ էին կապում իրենց ամբողջ ազգային զորությունը: Հեթանոսական աստվածներին ոչնչացնել նշանակում է բացահայտել իրենց երկրպագողներին օգնելու գործում նրանց լիակատար անզորությունը, ինչպես նաև ցույց տալ նրանց ամբողջական ոչնչությունը: «Քանի որ նրանք իրենց աստվածներին ամենակարողության փառք էին վերագրում, ուստի «Տերը կհայտնվի նրանց», այսինքն՝ նրանց բոլոր աստվածներին ոչնչացնելով՝ կբացահայտի Իր սեփական զորությունը․ քանի որ նրանց տաճարները քանդվել և ընկել են Իսրայելի ձեռքով, և պարզվել է, որ հաղթված ժողովուրդների ձեռակերտ կուռքերը ամենուր և յուրաքանչյուր ազգի մոտ իսկապես մարդու ձեռքի գործեր են եղել: Այսպե՛ս, ո՞ւր է աստվածների զորությունը: Կամ ինչպե՞ս կարող են ուրիշներին փրկել նրանք, ովքեր ի վիճակի չեն հենց իրենց օգնելու (սուրբ Կյուրեղ Ալեքսանդրացի, Սոփոնիայի մարգարեության մեկնություն // Աստվածաբանական բանբեր, 1895, հ. Բ, էջ 362, 363): Հեթանոսների մոտ իրենց աստվածների ոչնչությունը գիտակցելու հետևանքը կլինի նրանց կողմից Եհովային Միակ և Ճշմարիտ Աստված խոստովանելը. «և Նրան պիտի երկրպագեն ազգերի բոլոր կղզիները՝ յուրաքանչյուրն իր տեղից»: «Ազգերի բոլոր կղզիները» (եբրայերեն՝ «кольийе хаггоим», Ես. 41:1, 40:15, 42:4) արտահայտությունը, մարգարեական բառագործածության համաձայն, նշանակում է «բոլոր»−ը, նույնիսկ Իսրայելից ամենից հեռու ապրող ազգերը՝ ամբողջ հեթանոս աշխարհը միասին վերցրած: Տեր Աստծուն մատուցված այն երկրպագությունը, որն այստեղ (Սոփ. 2:11) վերագրվում է հեթանոսներին, դեռ վերջիններիս դեպի Տեր Աստված ամբողջական դարձը չէ։ Ամբողջական դարձի մասին էլ խոսվում է ստորև՝ 3−րդ գլխի 9−10−րդ համարներում: Այստեղ հեթանոսների կողմից Տեր Աստծու ամենազորության ճանաչումը և խոստովանությունը միայն ճշմարիտ Աստծուն դառնալու սկզբնական պահն է՝ այն դողի կամ ակնածանքի զգացումը, որը, ըստ Սուրբ գրքի հեղինակների մոտեցման, հեթանոսները միշտ ապրում են երկրի վրա հրաշալի նշանների և Աստծո դատաստանի դրսևորման ժամանակ ( Ելք. 14:4, 15:14–5․ Սաղմ. 95:9, 10․ Ես. 19:16․ Ամբ. 3:9, 13 և այլն): Բայց հեթանոսների կողմից Տեր Աստծու ամենակարող զորության ճանաչումը դեռևս դեպի Տերը նրանց կատարյալ դարձը չէ․ նման դարձը կլինի միայն այն ժամանակ, երբ դատաստանից հետո Եհովան Իր ողորմությամբ դիմի նաև հեթանոսական ազգերին (Սոփ. 3:9, 10): Բացի հեթանոսների՝ դեպի Տեր Աստված դարձի մասին ընդհանուր գաղափարից՝ Սոփ. 2:11 համարում «յուրաքանչյուրի իր տեղից» Տեր Աստծուն երկրպագելու վերաբերյալ ավելի կոնկրետ միտք է բովանդակվում: Հետևաբար հեթանոսների կողմից Տեր Աստծուն մատուցվող ապագա ծառայությունը պետք է հասկանալ ոչ թե երկրպագելու համար նրանց Երուսաղեմ գալու (ինչպես Ես. 2:2, 3, 56:7, Եր. 3:17, Միք. 4:1, 2 համարներում է), այլ իրենց ապրած երկրներում Նրա հանդեպ իրենց կրոնական զգացմունքները արտահայտելու իմաստով: Այս մասին ավելի ուշ մարգարեանում է Մաղաքիան ( 1:11, 14), սակայն դրա ամբողջական կատարման սկզբի մասին սամարացի կնոջ հետ զրույցում հայտարարում է Քրիստոս Փրկիչը (Հովհ. 4:23): «Մարգարեական խոսքը ասում է, որ յուրաքանչյուրն իր տեղից Նրան կերկրպագի: Եվ սա արվում է ոչ թե ըստ օրենքի, այլ ըստ ավետարանական ուսուցման: Քանի որ օրենքը բոլորին հավաքում էր մեկ տաճարում․ Տերը Ավետարանում ասում է սամարուհուն. «Ճշմարիտ, ճշմարիտ եմ ասում քեզ, որ կգա ժամանակը, որ ո՛չ Երուսաղեմում և ո՛չ էլ այստեղ, այլ յուրաքանչյուր տեղում կերկրպագեն Հորը» (Հովհ. 4:1−23): Նույնն էլ ասում է Աստծու իմաստուն Սոփոնիան (Թեոդորիտ Կյուրացի, Սոփոնիայի մարգարեության մեկնություն, մաս 5, Մ. 1857, էջ 50): Աշխարհի նկատմամբ Աստծո դատաստանի հիմնական նպատակը (համար 11) ցույց տալուց հետո մարգարեն կրկին վերադառնում է առանձին ազգերի ճակատագրի մեջ Աստծո դատաստանի նկարագրությանը։ Մասնավորապես նա կանգ է առնում այդ ժամանակ Իսրայելի երկրից հեռու գտնվող և քիչ թե շատ հզոր երկու ազգերի՝ եթովպացիների (համար 12) և ասորեստանցիների վրա, հիմնականում նրանց մայրաքաղաք Նինվեում (13−15 համարներ):
--------------------------------
[11](Էջմիածին թարգ․) Տէրը սարսափազդու տեսքով կ՚երեւայ նրանց, կը խորտակի ազգերի բոլոր աստուածներին, եւ ազգերը կ՚երկրպագեն նրան՝ իւրաքանչիւրն իր տեղից՝ ազգերի բոլոր կղզիներից:
(Արարատ թարգ․) Տերն ահարկու պիտի լինի նրանց հանդեպ. նա ոչնչացնելու է երկրի բոլոր աստվածներին, և ազգերի բոլոր կղզիները՝ յուրաքանչյուրն իր տեղում, երկրպագություն պիտի անեն նրան։
(Գրաբար) Երեւեսցի Տէր ի վերայ նոցա, եւ սատակեսցէ զամենայն աստուածս ազգաց. եւ երկիր պագցեն նմա իւրաքանչիւր ի տեղւոջէ իւրեանց՝ ամենայն կղզիք ազգաց։
Հաղորդում կայքում սխալի վերաբերյալ
Տվյալ հատվածում առկա է սխալ: